Een overzicht van de MSX computers
SPECTRAVIDEO FLIRT MET JAPAN (PCM)
Via MSX gaan straks tientalen goedkope computers met
elkaar ‘praten’. Het Japans Amerikaanse Basicode moet
een eind maken aan: hoe krijg ik dat programma aan
de praat Spectravideo brengt de eerste MSX-compu ters en John kettice liet zich door deze Amerikaan verrassen.
ters, Het gaat om de Amerikaanse Speetravi deo SV-318 en SV-328, gekenmerkt door toepassing van Microsoft’s MSX-Basic. Bedoeld wordt hier een vooral grafisch verder uitgewerkte Busje van het Ameri kaanse softwarehuis Microsoft. Deze nieuwe variant is niet alleen door Spectra video, maar eveneens door meer dan een dozijn Japanse fabrikanten als standaard genomen voor hun op stapel staande mi crocomputers. Enerzijds betekent het dat er sprake is van een ongekende onderlinge uitwisselbaarheid van zowel programma- tuut als randapparatuur Anderzijds dat er voor die machines tezijnertijd hoogst waarschijnlijk een groot aanbod program ma’s en ander toebehoren beschikbaar komt.
a at begon als een idee van de Ja-
W panse elektronica-giganten Nec
en Matsushita, kreeg voor het
eerst vorm in een Amerikaanse rnïcrocom-
puter. Bedrijfsspionage?l Nee hoor, een
uitstekend voorbeeld van samenwerking
tussen bedrijven die zich een plaats willen
verwerven op de markt van microcompu-
WAT KAN
In plaats van MSX-Basic had men ook kunnen kiezen voor bijvoorbeeld de al bestaande Microsoft Basic met, voor de genen die over schijfjes als randgeheugen willen beschikken, het CP/M besturings systeem. Dat zou echter niet helemaal aan sluiten op de hij de fabrikanten voor ogen staande gebruikersgroepen. Met de nieu we generatie MSX-machines willen zij een microcomputer ontwerpen voor huiselijk gebruik waar vaak vooral veel waarde wordt gehecht aan geavanceerde grafische mogelijkheden. En daarin voorzien de meeste Basic programmeertalen niet.
Desondanks is het met de gekozen stan daard Basic toch mogelijk de meestal voor zakelijk gebruik ontworpen CP/M-pro gramma’s te draaien. De standaardisatie gaat echter nog veel verder, De Spectravi deo’s zijn, wanneer het gaat om de aan sluiting van spelpookjes, afdrukkers of in steekprogramma’s, ook met andere MSX machines te koppelen.
Een ander interessant aspect: de verschil lende MSX-computers kunnen zelfs el kaars op cassettes vastgelegde program ma’s draaien. De doorgevoerde wijzigin gen binnen de nieuw ontwikkelde Basïc hebben niet alleen betrekking op de al ge noemde uitwisselbaarheid, Zij bieden de gebruiker ook meer bijzondere grafische mogelijkheden. Daarbij is alles erop ge richt om met hoge snelheid kwalitatief goede beelden op te bouwen Zo ook hij de SV-318 en SV-328 van Spectravideo.
Beide machines zijn wat de specificaties betreft nagenoeg gelijk aan elkaar. Het belangrijkste verschil vormt wel de grootte van het Ram-werkgeheugen, dat de SV- 328 meer geschikt maakt voor zakelijk ge bruik.
De SV-3l8 is daarentegen duidelijk een speicomputer. Dat blijkt onder meer uit het vereenvoudigde toetsenbord, voorzien van een aantal standaard grafische sym bolen en, evenals de Comx-35, een even tueel te verwijderen ingebouwde spel- knuppel.
TOETSENBORD
Hoewel er bij de SV-318 voor een Spec trum-achtige oplossing met 71 toetsen van rubber werd gekozen, doet het ontwerp toch prettig aan. Doordat het toetsenbord niet zoals dat van de Spectrum in complete via één toets in te geven Basic-bevelen voorziet, hebben de ontwerpers het geheel redelijk overzichtelijk gehouden. Beide Spectravideo-machines beschikken over een qwerty-toetsenbord, met dus nage noeg dezelfde indeling als dat van een gangba typemachine.
De SV-3l8 verschaft geen extra cijferge deelte, maar wel vijf functietoetsen die — met gebruikmaking van de shift-toets — elk voor twee verschillende functies zijn te gebruiken. Aan elk van de tieji functie- toetsen kan een willekeurige opdracht worden toegekend van maximaal vijftien tekens, waarvan overigens slechts zeven op het scherm afgebeeld. Een voorbeeld daarvan is RUN of CLS;RUN, waarbij het programma met het indrukken van een toets begint, al dan niet na het schoonma ken van het scherm.
Verder zijn er drie speciale edit-toetsen aangebracht die eveneens een dubbele functie vervullen. De gebruiker beschikt tevens over twee shift-toetsen, een lekker brede spatiebalk en een ‘Caps-Lock’ toets, waarmee alle ingetoetste letters au tomatisch als hoofd worden afge beeld. Onder deze toets zit een rood waar schuwingslampje dat aangeeft of de Caps Lock ingeschakeld staat. De cursor (het aanwijsvlakje) is te besturen met de inge bouwde spe Dat gaat veel sneller dan met de gebruikelijke cursorbestu ringstoetsen en maakt het programmeren aanzienlijk eenvoudiger dan met de meeste andere microcomputers.
Voor het gebruik van de 52 voorgepro grammeerde grafische symbolen zijn er twee extra toetsen met een soort shift functie. Bij gelijktijdig gebruik van zo’n toets met een lettertoets, verschijnt het ge wenste grafische teken op het scherm. Dat de toetsen minder hard aanvoelen dan op een gewoon toetsenbord, wordt gedeelte lijk ondervangen door een duidelijk hoor bare ‘klik’, zodra men een toets indrukt. Een klik die met de commando’s CLICK ON of CLICK 0FF is in- of uit te schake len.
Wie zich niet kan vinden in het voor de SV-3l8 gekozen toetsenbord, doet er goed aan de SV-328 eens nader te bekijken. Geen zichtbare grafische symbolen (alhoe wel ze wel zijn op te roepen) en geen spel leijespook, maar wel 87 goed aanvoelende toetsen die de aanwezige klik overbodig maken. l3ovendien heeft de SV-328 een apart numeriek deel voor de invoer van cijfermatige gegevens. Voor de rest is met name de indeling van het toetsenbord na genoeg gelijk aan dat van de SV-318. On der dat toetsenbord bevindt zich in beide gevallen een Z8OA-microprocessor die de machines geschikt maakt als CP/M-sys teem. Dat brengt de Spectravideo binnen het bereik van een zeer groot aanbod van vooral zakelijke programma’s.
WERKGEHEUGEN
Het enige overblijvende belangrijke punt voor professioneel gebruik is de omvang van het werkgeheugen. Wat dat betreft, steekt de SV-328, met 80K Ram, met kop en schouders uit boven de SV-318 die het met slechts 32K moet doen. Op zich ook niet zo gek weinig, maar toch niet vol doende voor veel CP/M-programma’ 5. Vooral wanneer je weet dat er van dat ‘vrij beschikbare’ geheugen nog eens ruim 19K afgaat, zodat er niet meer dan slechts 13K voor de gebruiker overblijft. Er is immers bijna 5K nodig als werkgeheugen voor de computer, terwijl het beeldscherm 16K opeist.
Een ander verschil: de SV-328 is van huis uit voorzien van een ingebouwd tekstver werkïngspakket. Wat dat betreft is het jammer dat deze machine vanwege z’n se rieuze imago de spelletjespook moet mis sen, want juist bij tekstverwerking kan dat
bijzonder handige voorziening zijn.
Wel voorzag de fabrikant zowel de SV-318 als de SV-328 van een standaard MSX aansluiting voor Rom-modulen. Hiermee kunnen tezijnertijd diverse als moduul verkrijgbare prôgramma’s op de machine worden aangesloten zonder dat dit iets van het Ram-gehengen vergt, heide SV’s zijn met behulp van uitwendig aan te sluiten geheugenmodulen ‘op te voeren’. Uit de documentatie is niet helemaal duidelijk tot hoeveel kilobyte het Ram-geheugen is uit te breiden, maar tot 144K lijkt een veilige schatting. Twee gedeeltes van 64K en de overige 16 voor het beeldscherm.
Maar omdat de Z8OA-processor niet meer dan 64K kan hebben, is het volledige ge bruik ervan alleen mogelijk door middel van ‘bankswitching’, Hierbij wordt het ene moment gebruik gemaakt van de ene geheugenbank, terwijl door een speciale instructie naar het resterende deel kan worden overgeschakeld.
Bijzonder aantrekkelijk, tenminste wan neer de machine tevens voorzien is van een aansluiting voor een schijfeenheid. Maar ook daar werd in voorzien.
UITBREIDINGEN
Om te beginnen is dat al af te leiden uit
bijgeleverde overbemeten voeding, vol wassen genoeg om een heel regiment uit breidingen van voldoende stroom te voor zien. De Spectravïdeo’s hebben een aan sluiting voor een NTSC-, Pal- of Secam kleurentelevisie via een bijgeleverde RF rnodulator. Verder zijn er ook nog een monitor, een cassetterecorder, twee extra spelpookjes en een uitbreidingsdoos op aan te sluiten.
Deze doos biedt op zijn beurt weer plaats aan zeven uitbreidingsmodulen voor
aansluiting van bijvoorbeeld schijfeenhe den, een RS-232C- of een Centronics-prin ter. Verder passen er nog modulen op voor een modem, voor een tachtig kolom men tellend beeldscherm — met het oog op zakelijk gebruik; en voor geheugenuit breiding. Kortom, met deze uitbreidings doos ontstaan er mogelijkheden te over, alhoewel het waarschijnlijk niet de goed koopste methode is.
De machines worden overigens compleet geleverd, dat wil zeggen inclusief alle bij behorende kabels en documentatie, maar zonder beeldscherm en de speciale tweeka naals SV-903 datacassetterecotder. Het ene kanaal is voor opslag van de program- ma’s en gegevens, wat met een snelheid van achttienhonderd baud gebeurt Het betekent dat er met ruim 16K per minuut kan worden weggeschreven of geladen. Het andere kanaal is bedoeld voor het in- spreken van eigen commentaar, via een in gebouwde microfoon. Het gebruik van een andere recorder leidt hoogstwaar schijnlijk tot enige problemen.
Wie zich meer voelt aangetrokken tot flexibele schijven moet de SV-902 drives aanschaffen met een capaciteit van 164K. Deze zijn bij het gebruik van meer randap paratuur alleen aan te sluiten via de uit breidingsdoos.
GELUID
MSX-Basic voorziet in uitmuntende grafi sche mogelijkheden en geluidseffecten, De machine heeft een driekanaals geluidsge nerator met een bereik van acht octaijen. Een speciale taal binnen MSX-Basic zorgt er met een veertiental commando’s voor dat er heel bijzondere geluidseffecten zijn te realiseren via de Iuidspreker van de aan gesloten televisie, Hoe dat moet wanneer er een monitor
wordt aangesloten, blijft voorlopig nog even een vraagteken. Het programmeren van geluid is zo gestructureerd dat mu ziekkenners er ongetwijfeld direct raad mee weten, De procedure sluit namelijk geheel aan op bestaande notatievormen, Overigens wil dat niet zeggen dat de Spec travideo voor componisten onder ons het hulpmiddel bij uitstek is of dat hiermee het Philharmonisch Orkest overbodig wordt.
BEELDSCHERM
In combinatie met de grafische kwaliteiten leent de Spectravideo zich goed voor ge compliceerde spelprogramma’s. Voor de schermopbouw maakt men gebruik van een speciale processor, de 9918 van Texas Instruments. De machine kan in totaal zestien kleuren aan en heeft twee grafische schermmodes. Bén met een hoogoplos send vermogen van 256 bij 192 punten, en een andere stand met een resolutie van 64 bij 48 punten, Doordat er voor het grafische beeld 16K
geheugenruimte is gereserveerd, zijn alle kleuren tegelijkertijd op het scherm weer te geven. Wat niets afdoet aan het oplos send vermogen of het aan de gebruiker ter beschikking staande werkgeheugen. In tekst-mode wordt het beeld gevormd door 24 regels met elk veertig tekens, witte tekst op een blauwe achtergrond.
Met name voor de bezitters van een zwart- wit televisie, misschien prettig om te weten dat deze kleurencombinatie via het toet senbord met een simpele ïnstructie is te wijzigen.
Overigens staan de tekst-mode 52 grafi sche tekens beschikbaar die elk de grootte hebben van een kwart karakter. Het komt erop neer dat bij het gebruik van deze te kens sprake is van een grafische resolutie van 80 bij 48 tekens. Voor de opbouw van. een grafisch scherm kent MSX-Basic, evenals onder meer de Spectrum en de veel duurdere BBC, enkele waardevolle com
mando’s. Iets dat de ervaren programm
meur onmiddellijk zal beamen bij het zien van de grafische instructies CIRCLE, DRAW, LINE, POINT en PSET.
SPRITES
Verder zijn er speciaal voor het beeld scherm nog aparte Peek- en Poke-op drachten, VPEEK en VPOKE. Sprites zijn kleine grafische afbeeldingen die met een voor het oog constante snelheid over het scherm bewegen. De grootte ervan wordt beperkt doordat er voor elke sprite niet meer dan 32 bytes ter beschikking staan. De Spectravideo is in staat tegelijkertijd maximaal 32 sprites te verwerkeji.
Voor het gebruik in spelletjes bestaat een speciaal commando, ON SPRITE GO- SUB, dat als een gewone GOSUB werkt zodra twee sprites met elkaar in botsing komen. Dan kent de machine nog twee commando’s die elke spelfanaat als mu ziek in de oren moeten klinken: GET en PUT. GET maakt het mogelijk een ge deeltelijk (of compleet) grafisch scherm in een oogwenk te kopiëren naar het geheu gen. Vandaaruit is het, al dan niet gewij zigd, even snel weer op een willekeurige plaats op de buis te projecteren.
PROGRAMMEREN
MSX-Basic heeft daarentegen ook voor de minder spelgerichte programmeur heel wat in z’n mars. Met de instructie KEY LIST wordt uitgelezen waarop de tien functietoetsen zijn ingesteld. Verder is er via Basic volledige controle mogelijk over de cassetterecorder, zowel wat de motor als het extra geluidskanaal betreft. Beide zijn met ON en 0FF afzonderlijk in- of uit te schakelen. Met WIDTH wordt de schermbreedte ingesteld. Andere instruc ties: SWAP voor wisseling van de waarden van twee variabelen, of WAIT waarmee de uitvoering van het programma wacht op gegevens van randapparatuur. Een an der commando is ERASE, waarmee de voor een variabele gereserveerde ruimte weer wordt vrijgegeven.
Dan kent de Spectravideo nog enkele extra ‘logische’ commando’s, zoals XOR, BQV en IMP. Deze hebben een soortgelijke uit werking als AND en OR, maar net weer een even iets andere betekenis. Daarnaast zijn bijna vanÈelfsprekend de instructies AUTO en. RENUMBER aanwezig. De eerste zorst bij het programmeren voor een automatischë re terwijl
de tweede het hernummeren van het pro gramma mogelijk maakt.
Het IF-THEN statement is uitgebreid met een ELSE-opdracht Deze houdt in dat wanneer niet aan de gestelde vergelijking wordt voldaan, de op ELSE volgende op dracht moet worden uitgevoerd. Voor het rekenwerk kent de machine variabelen met enkele of dubbele precisie.
Onder normale omstandigheden werkt de Spectravideo met dubbele nauwkeurig heid, dat wil zeggen met veertien cijfers. Aanzienlijk fraaier dan de meeste machi nes, maar het heeft als nadeel dat de ver werking wel meer tijd kost. Immers het vermenigvuldigen van twee getallen die elk uit veertien cijfers bestaan, kost in theorie vier maal zoveel tijd als bij het werken met getallen van elk zeven cijfers.
In de praktijk gebeurt er heel wat meer dan alleen puur rekenwerk. De nodige ex tra tijd bedraagt daardoor gemiddeld niet meer dan ongeveer 10 procent. Wie een grotere tijdwinst wil boeken kan, afhanke lijk van het soort rekenwerk, kiezen voor integere variabelen (hele getallen). Alleen is het daarmee niet mogelijk ook cijfer werk achter de komma te verrichten. Voor alle variabelen geldt dat alleen de eerste twee tekens voor de opslag van waarden worden gebruikt. Tussen de variabelen ‘JAAP’ en ‘JAN’ maakt de computer dan ook geen onderscheid.
Voor degenen die niet zelf al hun pro gramma’s willen of kunnen schrijven, in troduceert Spectravideo enkele pakketten. Daarbij valt te denken aan programma’s voor zakelijk gebruik, hulpprogramma’s voor de doe-het-zelvers en wat in de spel letjessfeer.
Bovendien wil de fabrikant een aanpassing
uitbrengen om de spelcassettes Coleco-Vision te gebruiken.
DOCUMENTATIE
De bijge documentatie omvat een 132 pagina’s tellende handleiding. Gezien de mogelijkheden van de machine lijkt dat wat magertjes. Een verwachting die inder daad blijkt te kloppen. Veel van de bijzondere Basic-statements worden zeer onvolledig belicht, waardoor vooral de beginnende gebruiker zich geen goed beeld kan vormen van de geboden mogelijkheden.
CONCLUSIE
We vinden de Spectravideo SV-318 een leuke machine, zeker wanneer je bedenkt dat de prijs op 899 gulden ligt. Voor de SV-328, die 1249 gulden moet ophrengen, geldt die gunstige prijs-prestatie-verhou ding misschien in iets mindere mate. Het enige dat de machine meer biedt: wat extra geheugen, een tekstverwerkingspakket en een heel wat professioneler toetsenbord.
De vraag die gesteld dient te worden: wat moeten straks de diverse randapparaten kosten. Bovendien zijn veel voorzieningen pas aan te sluiten na aanschaf van de uit breidingsdoos plus in veel gevallen de be treffende aansluitpoorten. Aan de andere kant valt het misschien ook wel weer mee, temeer omdat er nog meer MSX-machines aankomen van concurrende fabrikanten. Eenmaal in die situatie aangekomen, kan het best gebeuren dat er ook op het terrein van de randapparaten een stevige concur rentieslag ontstaat. Tenminste wanneer de beloofde uitwisselbaarheid van compo
blijkt te zijn.
vanVOORDELEN
• grafische kwaliteiten
* geluidseffecten
* spelmogelijkheden
• nauwkeurigheid bij het rekenen
• sprites
• prettig toetsenbord
• compatibel met andere MSX-machines
• veel uitbreidingsmogelijkheden
NADELEN
• onvoldoende geheugen
* volledig gebruik Z80A slechts door middel van bankswitching
* gebruik andere recorder kan proble men geven
SPEC
(Zowel voor SV328 als 318, tenzij anders vermeld)
Microprocessor: Z80A.
Kloksnelheid: 3,6 m
Rom: 32K uitbreidbaar tot 96K Taal: Microsoft eXtended Basic. Werkgeheugen: 32K (SV318) en 80K (SV328), volgens de documentatie uit breidbaar (eenmaal wordt 1441< genoemd, een andere keer 256K). In/uitgangen: tv, cassette, insteekpro gramma, uitbreidingspoort o.a. voor spel pookjes.
Toetsenbord: SV328 87 toetsen met tien programmerbare functietoetsen (schrijf machinetoetsen). SV328 77 toetsen, waar
van tien programmeerbaar. Deze toetsen
zijn van het rekenmachinetype.
Prijs: f 899 (Bfr. 19.950) voor SV318 en f 1249 (Bfr. 29.990) voor SV328.
Importeur: Electronics Nederland BV, Postbus 61053, 1005 HB Amsterdam, tele foon 020 — 139960.
België: Micromarketing, Renbaanlaan 52, 1050 Brussel, telefoon 02/6496240.
TROEBELEN ROND SPECTRAVIDEO
Tijdens het vervaardigen van dit arti kel kwam Spectravideo in Engeland in opspraak. De MSX-standaard is in middels op een paar punten gewijzigd. Met name de aansluiting voor insteek programma’s is anders geworden dan op de Spectravideo. Daardoor kunnen insteekprogramma’s volgens MSX standaard niet worden gedraaid. Voor Spectrnvideo was dit aanleiding een nieuw type met een groter werkgeheu gen tegen een lagere prijs aan te kon-
digen. Ondertussen kunnen bezitters van de huidige Spectravideo-computers een aanpassing kopen die op de steker voor het insteekprogramma past, zo dat MSX-programnia’s toch te draaien zijn.
Spectravideo heeft toegezegd dat ook toekomstige wijzigingen in de MSX standaard bijgehouden zullen worden. Men zal er voor zorgen dat bezitters van ‘oude’ Spectravideo-computers niet in de kou komen te staan.
Nu dan de eerste MSX-computer uit Europa. Niet van een on bekend merk met aan de achterkant toch nog een sticker
‘Made in Hong Kong’ maar van Philips en ‘Made In France’.
Gaat de Europese industrie In de MSX-klasse de Japanse con currenten verslaan? Jacques Haubrich testte de Philips
VG-8000 en brengt verslag uit.
D e VQ-8000 computer is al sinds na jaar 1984 te koop in ohder andere Frankrijk, West-Duitsland en »ei gië. Op het moment van deze test was het in Frankrijk gebou apparaat nog niet officieel in Nederland geïntroduceerd.
Toch was hij in het thuisland van Philips wel te krijgen. In december 1984 werd hij hier en daar aangeboden voor de prijs van 198 gulden voor de geteste versie met 32K geheugen en liefst 1000 gulden voor de uit voering met 48K. Omdat het hier ongere gelde import betreft, lopen de prijzen wel wat uiteen.
BUITENKANT
Na enig gepietepeuter bevrijden we de ma chine uit zijn piepschuim. Met zijn 37 cm
breedte i deze Phil niet eens zo veel
kleiner dan de andere MSX-computers, maar hij oogt wei kleiner.
De kast is grotendeels donkergrijs, bijna zwart van tint. Het gedeelte boven het toetsenbord, uitgevoerd in een metaal- kleurige kunststof, herbergt een klep van vrijwel ondoorzichtig, diep donkerbruin plastic. Aan linker- noch rechterzijde tref fen we aansluitingen; alle contacten zitten aan de achterkant.
De eigenlijke computer gaat vergezeld van een aparte voedingsdoos. Hoewel uflge voerd in hetzelfde donkergrijze plastic,
past die doos qua vormgeving niet bij de computer. Het kastje meet ruim 17 bij 10 cm en laat met zijn hoogte van 6½ cm de computer zelfs anderhalve centimeter on der zich.
De computer staat op vier pootjes, waar van er twee het helaas zonder rubber voet je moeten stellen. Het apparaat mag dan
ook graag onder je handen wegschuiven. Verder viel aan de onderkant een aantal openingen op, bedoeld voor de koeling. Op zich heel normaal, maar de openingen in deze machine hebben veel weg van een roo ter: grote gaten, waardoor men net iets te gemakkelijk vreemde voorwerpen
in het inwendige steekt.
TOETSENBORD
Het toet enbord bevat 72 toetsen, één
minder dan volgens onze gegevens bij
MSX vereist is. Ze zitten op de normale
Dnderlinge afstanden, maar de plaatsing van de vier rijen toetsen wijkt af van de gangbare. De rijen liggen namelijk veel minder schuin onder elkaar dan gebruike lijk. Daardoor zit bijvoorbeeld de ‘Z’ nog links van de ‘2’, ruim anderhalve toets- breedte uit het lood. Wie blind typt met tien vingers, zal op deze computer dus vaak de ‘X’ indrukken als de ‘Z’ bedoeld was, en ook bij de andere toetsen soortge lijke fouten maken.
Hoewel we moeten raden naar de inwendi ge constructie van het toetsenbord, zijn we er bijna zeker van dat zich onder de toetsen een groot rubber-achtig vel be vindt met contactvelden, ongeveer als in de ZX Spectrum. Alleen heeft hier iedere toets een hard kunststof kapje.
Hoe dan ook, bij het indrukken van de toetsen moet men het stellen zonder hoor bare klik of voelbaar drukpunt; na 1 â 2 mm indrukken gaat de toets gewoon niet verder. Echt zekerheid dat dat indrukken ook werkelijk ‘indruk heeft gemaakt’, heb je dan nog niet. Via het beeldscherm moet gecontroleerd worden of daar een teken verschijnt dat met de ingedrukte toets overeenkomt. De machine speelt daarbij schijnbaar een spel met je: als je erop let, komt elke toets keurig in beeld, maar net als je enkele letters na elkaar intikt zonder te kijken, blijkt achteraf dat de tweede en derde indruk niet fors genoeg waren.
FUNCTIETOETSEN
MSX-computers beschikken over de 96 letters en cijfers die in elke computer vol gens de ASCJI-standaard beschikbaar zijn en daarenboven over liefst 160 speciale te kens, grafische tekens maar ook wiskun dige symbolen, Griekse letters en letters uit vreemde talen. Zoals allerlei klinkers met puntjes, accentjes of hoedjes erbo ven, de cedille, het Spaanse omgekeerde vraagteken en zelfs de Nederlandse ‘ij’.
Om al die tekens onder te brengen op de 47 standaard-toetsen worden in MSX en kele kunsten uitgehaald. Een speciale GRAPH-toets schakelt om van normale tekst naar grafische tekens, zodat eventu eel met gebruik van SHIET 87 tekens kun nen worden geproduceerd. Behalve GRAPH is er nog een toets met het op schrift CODE. Daarmee wordt het toet senbord in een derde stand geschakeld waarin nog eens 72 tekens beschikbaar zijn. Het teken met code 255 is, voor zo ver ik heb kunnen nagaan, bij geen enkele MSX-computer vanaf het toetsenbord in te tikken.
Bij de Sony HitBit SSP staan de GRAPH tekens op de toetsen aangegeven. De toet sen zijn daartoe extra groot uitgevoerd en de extra tekens worden er in een afwijken de kleur op vermeld. Ook Philips heeft de GRAPH-tekens willen weergeven. De lin kerhelft van elke toets geeft in wit de nor male betekenis; de rechterhe is voorzien van een lichtgrijze rechthoek met daarin in donkergrijs een afbeelding van de twee grafische tekens, Het toetsenbord maakt door dit alles een onrustige indruk; het is voortdurend zoeken naar het gewenste teken.
Allerlei speciale toetsen — zoals SHIFT, CTRL en RETURN — zijn ietsje groter
uitgevoerd: 20 mm breed in plaats van de gebruikelijke 13, Ook de spatiebalk — een zeer apart be denksel — is met zijn 15 cm lengte extra groot Gewoonlijk gaat de spatiebalk in zijn geheel omlaag, waar je hem ook in- drukt, De spatiebalk van Philips doet dat niet. Druk je hem aan de rechterkant in, dan gaat ook alleen de rechterkant om laag, en omgekeerd. Alleen als hij in het midden wordt ingedrukt, gaan beide uit einden mee omlaag. MSX-computers uit Japan hadden tot dusverre bijzonder opvallende cursortoet sen: aanzienlijk groter dan de andere, vaak in een afwijkende en opvallende kleur en in een kruis gerangschikt. Even wennen in het begin, maar al snel reuze handig.
Philips maakt de cursortoetsen even groot als de normale toetsen, plaatst ze in een gewoon vierkantje, en... zet de links- en rechts-toetsen niet naast elkaar maar schuin boven elkaar: de links-toets naast de omhoog-toets en de omlaag-toets naast de rechts-toets. Vooral bij het spelen van de bijzonder fraaie MSX-spellen wreekt zich deze cursor-toetsindeling. De cursortoetsen vervangen namelijk het spelpookje voor de besturing van de helden op het scherm. Bij die besturing is de links-rechts- beweging vrijwel steed bijzonder inten sief in gebruik en de op-neer-beweging wat minder. Bij de hier gekozen is sturen een hachelijke bezigheid, Alles bijeen genomen kunnen we niet an ders concluderen dan dat het toetsenbord niet echt aangenaam werkt.
NIET GEHEEL MSX?
Voor MSX zijn zeer fraaie spellen te koop op insteekmodulen. Vooral Sony en Ko nami zijn actief op dit gebied, De spellen worden gespeeld met één of twee spelers, met een spelpook of via het toetsenbord. De gebruiker bepaalt aan het begin van het spel zijn keuze, door een van de toet sen 1, 2, 3 of 4 in te drukken. Op alle eer der geteste MSX-machines werkte dat per fect. Maar niet bij deze Philips. Door een tot nu toe onopgehelderde oorzaak rea geerde de Philips op de toetsen 1 en 2 zo als andere MSX-machines op 3 en 4 reage ren; voor 1 of 2 moest de spelpook wor den ingedrukt. Je vraagt je dan toch af of de machine wel geheel olgens de MSX norm is gebouwd.
AANSLUITINGEN
Met enig drukken langs de achterrand openen we de klep boven het toetsenbord. Daaronder twee aansluitingen voor de standaard MSX-insteekcassettes. Een vreemde constructie: met het openen van de klep komen beide aansluitingen tegelijk vrij. Wordt er — zoals bij veel toepassin gen het geval is — slechts één gebruikt, dan staat de ander wagenwijd open voor stof en andere ongerechtigheden, die db machine grondig in de war kunnen brengen.
De twee aansluitingen zitten direct op de print gemonteerd, al valt dat niet zo op, omdat ter plaatse de print van een witte laag is voorzien. De print is op de positie
van de insteekg aan de onderkant niet apart ondersteund. Wie ervan houdt de Rom-cassettes stevig aan te drukken, loopt het risico dat na verloop van tijd een aantal sporen op de print scheurt, of er ger, dat de print het begeeft. Andere MSX-machines hebben één insteekgleuf aan de bovenkant, afgedekt met een ve rend klepje en een tweede aansluiting aan de achterkant van de kast.
De achterkant van deze Philips levert ver der geen verrassingen. Een Din-bus voor het aansluiten van de voedingseenheid, twee spelpook-aansluitiagen (voor MSX joysticks), een cassettepoort volgens MSX-norm, een — gelukkig hier wel aan wezige — reset-toets, een tv-connectOr en een video-aansluiting.
De tv-bus is van een afwijkend type. Na genoeg elke computer heeft op deze plaats een zogenoemde tulp-aansluiting, zodat de tv-kabel van de ene computer zonder meer op de andere is te gebruiken. De Philips-machine heeft een antenne-aan sluiting voor de tv-kabel. De passende aansluitkabel wordt bijgeleverd.
BEELD
De tv-aansluiting geeft op de tv een uitste kend beeld, wat niet van alle MSX-machi nes gezegd kan worden. Philips heeft hier een naam op te houden.
In de video-aansluiting troffen we tot on ze verrrassing een mogelijkheid aan om een zwart-wit monitor aan te sluiten zon der dat de storende puntpatronen van het kleu in beeld komen. Aansluiten op een kleurmonitor behoort eveneens tot de mogelijkheden.
Een printeraansluiting ontbreekt dus op deze machine. Wie toch een printer wil aansluiten, zal een aparte printer-koppe ling moeten kopen.
De aan/uit-schakelaar bevindt zich niet op de computer zelf maar op de losse voe dingskast. Het is bij dit apparaat niet no dig telkens de steker uit het stopcontact te trekken. Jammer blijft het dat de voeding in een losse kast is ondergebracht; met wat goede wil had hij wel in de computer zelf gepast.
BINNENKANT
Binnenin vinden we de standaard-chips die in het MSX-systeem zijn voorgeschre ven: een Z-80A microprocessor, de AY 3-8910 geluids-chip, de 8255 randappara tuur-beheerder en de TMS-9929 beeld- bestuurder. Het MSX-Basic is onderge bracht in een leesgeheugen van 32K.
Tot zover alles identiek aan andere MSX computers. Verschil is mogelijk in de hoe veelheid werkgeheugen. Volgens de MSX norm dient 16K aanwezig te zijn uitslui tend voor het schermbee en minimaal 8K voor de gebruiker. Afgezien van de HitBit-55 die 16K gebruikersgeheugen biedt, hebben alle tot dusver in Nederland verkrijgbare MSX-computers de beschik king over 64K werkgeheugen. Deze Phi lips doet het weer heel voorzichtig: voor de gebruiker is nog 16K beschikbaar, wat netto op 12K Basic-geheugen neerkomt. Philips brengt overigens ook een versie op de markt met 32K werkgeheugen (dus 48K in totaal), maar die kost circa 200 gulden
meer. Bij gebruik van een diskette-eenheid is 64K geheugen noodzakelijk, omdat het MSX-schijfbesturingssyteem nu eenmaal zoveel nodig heeft. Het aansluiten van een floppy kost dus, net als bij de printer, op deze machine duidelijk meer geld dan op een andere MSX.
De elektronica in het inwendige zit bijzon der knap in elkaar. Op een kaart van 21 bij 21 cm vinden we eerdergenoemde chips tezamen met een aantal kleinere hulp chips op zeer doordachte wijze gerang schikt. De sporen lopen erg dicht langs el kaar, vooral aan de onderkant. Het ont werp is kennelijk met computergestuurde middelen tot stand gekomen, al is ook dan de hand van de meester nog herkenbaar. Vrijwel alle niet-TTL componenten — de condensatoren, weerstanden, spoelen en transistoren — zijn apart bijeen gebracht op een kaartje van 11 bij 11 cm. De twee
kaarten worden aan de onderkant geheel afgeschermd met een grote metalen plaat die voor de ontstoring zorgt.
Verder vinden we in de kast een metalen doos van 8 bij 8 bij 2 cm waarin de ruwe voedingsspanning uit de losse box wordt omgezet in de mooie gelijkspanningen waar de elektronica van moet leven. De metalen doos zorgt weer voor een gedegen ontstoring.
De kunststof kast bestaat uit twee delen. De elektronica zit met enkele schroeven aan de onderste helft vastgeschroefd, het toetsenbord is in de bovenste helft in- gesmolten. Dat is bijzonder ongebruike lijk. Normaal zit het toetsenbord met een groot aantal schroeven vast. Door de in sme is het toetsenbord niet af zonderlijk vervangbaar, waardoor ook de tester niet onder de toetsen kon kijken.
De kunststof delen maken een weinig ste vige indruk. Zelfs met de prints vastge schroefd zit er nog veel beweging in de on derste helft. Pas als boven- en onderdeel met de vijf schroeven aan elkaar zijn be vestigd, ontstaat opeens een stevig geheel. Overigens: het openen van de computer- behuizing moet de trotse eigenaar abso luut ontraden worden. Enerzijds vervalt de garantie, anderzijds is er een levens groot risico dat er onderdelen beschadigd raken. Bepaalde chips gaan al stuk als de contactpennen worden aangeraakt. U bent gewaarschuwd!
DOCUMENTATIE
De meeste door de computerfabrikanten meegeleverde handboeken zijn, hoewel niet altijd even duidelijk en volledig, vrij wel steeds goed hanteerbaar. De Philips MSX-computer gaat vergezeld van een grote ringband op A4-formaat: de — En gelstalige — ‘reference manual’. In 85 grote losse vellen worden alle in MSX be schikbare commando’s behandeld. Open- geklapt meet het zowat 55 bij 32cm en het beslaat daarmee bijna tweemaal zo veel ruimte als de computer zelf.
Overzichtelijk is het overigens wel, want alle commando’s staan in alfabetische volgorde en beginnen elk op een nieuw blad, waar nodig met voorbeelden en pro grammaatjes toegelicht.
Andere gegevens dan die over de Basic commando’s ontbraken bij het test-exem
plaar. De geheugenindeling, aansluitgege vens, beeldindeling, sprite-vlakken, ge luidskanalen, foutmeldingen, kleurgege vens en meer van dergelijke vrij onmisba re informatie bleven dus onvermeld. W
CONCLUSIE
Soms is een computer in bepaalde opzich ten slecht, maar wordt hij goed verkocht omdat hij er in andere opzichten weer uit springt. Kijk maar naar de Spectrum met zijn hopeloze toetsenbord. Naarmate de prijs stijgt, zal de koper minder tot een compromis bereid zijn. Kom je dan ook nog op de markt in de MSX-categorie, waar tegen scherpe prijzen voor elk wat wils te koop is, dan moet je als fabrikant hetzij in prijs, hetzij in kwaliteit, hetzij in mogelijkheden duidelijk gunstiger zijn dan de andere merken.
Philips biedt ook een versie aan met 48K werkgeheugen, waarvan dus 16K voor het scherm en 32K voor de gebruiker. Deze
uitvoering wordt aangeboden voor b na 1000 gulden. Het prijsverschil van gulden voor de extra 16K geheugen is tea proportie.
VOORDELEN
• bijzonder fraaie elektronica
• ingebouwde reset-toets
• uitstekend beeld
• gedegen ontstoring
NADELEN
• losse voedingseeaheid
• geen printeraansluiting
• matig toetsenbord
SPECIPICATIES
Geteste apparaat: Philips VG-8000 M
computer.
Processor: Z8OA.
Bruto werkgeheugen: 32K.
Netto werkgeheugen: 12K.
Schermmnten: tekst 40x24 of 32x24, rc
lutie 256x192 beeldpunten, 16 kleuren
Geluid: 3 kanalen.
Toetsenbord: 72 toetsen.
Aansluitingen: cassetterecorder, 2 t
duulpoorten, 2 spelpookjes, tv, mon.
+ geluid.
Toebehoren: handleiding, kabel naar t
Prijs: 800 gulden, ca. Bfr. 14.000.
|
