Aan de reeks van draagbare computers heeft ook de EPSON Corporation een systeem toegevoegde. Ieder zich zelf respecterende firma tracht zich ïn dit gebeuren te begeven, hopend op enig succes. Of de HX-20 een stevige positie op de markt weet te veroveren zal de toekomst moeten uitwijzen.

Inleiding
De HX-20 is door zijn vormgeving een sterk in het oog lopend systeem. We hebben in onze analyse naast de uiterlijke kenmerken ook sterke en zwakke kanten van het systeem aan een nadere beschouwing onderworpen. Centraal in de benadering stond de hobbyist. Zijn wensen en capaciteiten hebben we proberen af te zetten tegen de mogelijkheden van dit apparaat.

Het eerste wat bij deze computer opvalt zijn de afmetingen, hij is niet groter dan een velletje A4 en is slechts enkele centimeters dik. Toch is de EPSON Corporation in staat gebleken om de HX-20 een toetsenbord mee te geven dat zeker niet onderdoet voor toetsen van grotere micro’s.
Het klavier kent verschillende mogelijkheden:
* Normaal hoofdletters met shift kleine letters.
* Normaal kleine letters met shift hoofdletters.
*Alleen cijfers (Een aantal toetsen hebben ook een cijfer zodat een ‘apart’ cijfer toetsenbord ontstaat).
- Grafische tekens. Hiervoor geeft bijna elke toets een leuk of nuttig teken op het scherm. Met de toetsen 0-9 kunnen zelfgeprogrammeerde tekens worden op geroepen. De eerlijkheid gebiedt ons te vermelden dat dit een zeer omslachtige procedure is.
- De HX-20 kent ook een aantal zelf programmeerbare functie toetsen. Via de druk op een toets zijn nu een aantal veel gebruikte statements, of commando’s direct oproepbaar.
De HX-20 heeft de beschikking over de volgende interfaces:
- RS232 interface die met een DIN-plug naar buiten komt.
- Interface voor digitale cassette recorder of ROM-packs.
- Interface voor normale cassette recorder.
- Disk interface.
De manuals verschaffen echter niet al te veel duidelijkheid over de wijze waarop een aantal van deze randapparaten moet worden aangesloten.
Om met de buitenwereld te communiceren gebruikt de computer een LCD-scherm van 20 tekens bij 4 regels. De omvang van het beeldgeheugen is door de gebruiker vrij te programmeren, waarbij dan het scherm is te beschouwen als een raam waar door men in dit geheugengebied kan kijken.
Het LCD schermpje is. dankzij een instelknop, onder elke hoek goed afleesbaar. Erg overzichtelijk is het echter niet.
Het is ook mogelijk om via een apart aan te schatten interface een monitor op de HX-20 aan te sluiten. Het aantal tekens dat direct op de monitor zichtbaar is blijft echter beperkt. Standaard heeft de gebruiker een ‘telstrook’ printer dat met een inktlint op normaal papier, alle tekens die de computer kent, kan afdrukken op een breedte van 20 tekens. Ook het afdrukken van grafisch beeld van het LCD-scherm is op eenvoudige wijze mogelijk. Enige snelheid moet men van de printer echter niet verwachten. Het is uitermate handig wanneer men een klein aantal getallen op papier wil vastleggen. Als achtergrond geheugen kan een kleine microcassette-drive worden aangesloten, dat één ge- heel vormt met het apparaat.
De cassette-eenheid is eenvoudig te plaatsen en te verwijderen, wat nodig is omdat op dezelfde plaats ook een RDM-cassette kan worden geplaatst.
Persoonlijk vinden wij alleen de cassette-drive werkelijk ge schikt als achtergrond geheugen en niet een normale recorder zo als kan worden aangesloten, om dat zo de draagbaarheid van het apparaat blijft bewaard. Over de betrouwbaarheid van deze micro cassettes kunnen we maar weinig zeggen omdat de drive niet functioneerde.De computer is opgebouwd rond twee microprocessors, een master en een slave. In de hand- leidingen wordt helaas niet vermeld van welk type ze zijn. Uit andere bronnen hebben we moeten vernemen dat het hier gaat om twee 6801 processors. De een verzorgt hef rekenwerk terwijl de ander wordt gebruikt voor de in- en output signalen.
De HX-20 beschikt standaard over 32K RDM en 16K RAM geheugen. De laatste kan worden uitgebreid tot 32K door het aan- schroeven van een uitbreidings eenheid.
De RDM capaciteit kan met insteekcassettes worden uitgebreid.
Door de ingebouwde NC accu’s (die circa 50 uur op een lading werken) is de HX-20 onafhankelijk van het stopcontact te gebruiken (bijvoorbeeld in de trein, in de auto of op het strand).
Ook de printer en cassettedrive werken op de accu’s. Door deze constructie is de HX-20 ongevoelig voor netstoringen.

BASIC
De BASIC die deze EPSON cornputer gebruikt is een zeer uitgebreide versie van de bekende Microsoft BASIC. Het aantal opdrachten is zeer groot, zowel rekenkundige bewerking als het werken met graphics is volledig ondersteund.
Bij het inschakelen geeft de HX 20 de keuze uit een aantal mogelijkheden. Zoals het wenken met een machinetaal monitor en de keuze uit het automatisch uitvoeren van een aantal (maximaal 5) BASIC programma’s. Het is namelijk mogelijk om totaal 5 programma’s in het geheugen op te slaan.
Verder heeft de HX-20 de beschikking over een beperkte line edifor.
Dat de EPSON een bijzondere BASIC heeft blijkt alleen al uit de variabelen. Deze kunnen 255 tekens lang zijn, de eerste 16 (!) tekens zijn dan specifiek voor de variabele. Dit maakt het mogelijk om variabelen logische namen mee te geven zoals: AANTAL, NAAM$, AANDEEL, enzovoorts, zonder dat de variabelen AANTAL en AANDEEL een gelijke inhoud hebben. Hierdoor wordt overzichtelijk programmeren in BASIC mogelijk! Verder zijn er in deze machine de volgende typen variabelen mogelijk:
- Integer variabelen (gehele getallen);
Single precision variabelen (getallen met maximaal 7 cijfers);
Double precision variabelen (getallen met maximaal 16 cijfers);
- String variabelen.
Hierbij moet worden gezegd dat de computer het snelst werkt met de integer variabelen, die tevens het minst geheugenruimte vragen. Het is daarom (zoals bil elke computer die het verschil tussen deze variabelen kent) verstandig om aan het begin van het programma zoveel mogelijk variabelen te reserveren als integer met de opdracht: DEFINT A-Z. Hier door zal je programma een stuk sneller gaan lopen. Doe je dit niet dan werkt de computer met single precision getallen. Het is bij deze computer mogelijk om op het kleine LCD schermple de afzonderlijke punten aan (PSET) en uit (PRESET) te zetten. Ook kent de BASIC de mogelijkheid om tussen twee punten een lijn te schrijven en om elk beeld- punt afzonderlijk te controleren of deze aan is of uit. Dus lijkt het dat deze mogelijkheden vooral zul- en worden gebruikt als de computer op een gewoon beeld- scherm is aangesloten. Op het kleine schermpje is het bijna onmogelijk om redelijke grafieken te maken. De inhoud van het kleine scherm kan, inclusief grafieken enzovoorts worden uitqeprint op het kleine printertje.
Nog een paar opvallende zaken bij deze computer, die vooral als computer voor zakelijke- en wetenschappelijke toepassingen is bedoeld. Het is zeer moeilijk om in het RAM geheugen files te creëren die vrij toegankelijk zijn, zoals de random exess files op disk,
Voor het maken van deze files kent de BASIC een aantal opdrachten zoals OPEN en CLOSE. Deze files kunnen door elk, in het geheugen aanwezige programma worden gebruikt.
Ook de RS232 interface is niet door de BASIC vergeten, hier.

Manual
De manuals a BASIC reference manual, b. Operation manual voor de HX-20 zijn zoals het met de meeste manuals het geval is, ongeschikt om BASIC te Ieren.
Er is een duidelijke index aanwezig in de BASIC manual, zodat men toch vrij snel kan localiseren waar de gezochte informatie staat.
Een nadeel is dat niet duidelijk staat aangegeven welke geheugenplaatsen door welk program ma worden gebruikt.
Over het algemeen kan worden gezegd dat beide manuals duidelijk en overzichtelijk zijn ingedeeld, echter de omissie van een aantal belangrijke gegevens blijft erg spijtig.
Ons inziens is de HX-20 een leuk geavanceerd apparaat. De bruikbaarheid beperkt zich echter tot rekenwerk.
Wij zien dit apparaat vooral worden gebruikt door ingenieurs, accountans voor zijn verschillende opdrachten opgenomen.
Tot slot het SOUND commando, waarmee deze computer ‘muziek’ kan produceren. Het is voor ons de vraag of een computer als deze zo’n opdracht nodig heeft.countants en mensen die op verschilIende plaatsen en onder wisselende omstandigheden vrij in- gewikkelde berekeningen moe- ten maken.
Wat hoeft de EPSON Corporation voor ogen gehad toen ze dit ap paraat op de markt bracht?
Het apparaat s ons inziens min der geschikt voor de hobbyist. Vooral de beperkte directe visuele presentatie van de gegevens is een handicap.
De creativiteit van de hobbyist wordt op deze manier nauwelijks gestimuleerd.
Het grote pluspunt is natuurlijk de draagbaarheid.
Hans Esser
Gerard Frensen

De EPSON HX20 is ter beschikbaar gesteld door de firma Micro Supplies. Wij danken met name de heer E Hanekroot voor zijn medewerking.
Prijs EPSON HX-20 f 1820,00 exclusief BTW. F 2147,60 inclusief BTW. Inclusief koffer en adapter. Microcassette f 360,00 exclusief BTW. F 430,70 inclusief BTW.