Computertest Texas Instruments TI 99/4 in de Hob-bit

De TI 99/4 is een huiscomputer die geschikt is voor educatieve toepassingen maar die ook voor de hobbyist interessant is. Ook zij die willen leren programmeren in BASIC of spelletjes willen spelen zullen het uitstekend kunnen vinden met de TI.

De hele microcomputer, inclusief het toetsenbord, is ondergebracht in één behuizing (afb. 1 ). Rechts naast het toetsen bord is plaats voor een zgn. programma cassette (een plastic doosje met een aan tal ROM’s waarin een kant en klaar programma is opgeslagen); aan de achterzij de van de kast bevinden zich aansluitingen voor de koppeling met twee cassette- recorders, een kleuren-monitor en voor de in een aparte behuizing ondergebrachte voeding. Aan de linkerkant bevindt zich een aansluiting voor de joy-sticks (vreugdestokken, lolstaven of noem maar een betere vertaling). Een uitbreidingsconnector is aan de rechterzijde van de kast aangebracht.

Microprocessor
Op één grote print bevinden zich alle microputercomponenten, opgebouwd rondom de 64-pins TMS9900 (afb. 2). Dit is een 16bit microprocessor met een minicomputerachtige instructieset. Tot de 69 instructies die mogelijk zijn horen oa. geheugen-naar-geheugen commando’s. Dwz. met één instructie is het mogelijk om data te verplaatsen van de ene geheugenlocatie naar de andere.
Opvallend bij de Tl99/4 is dat slechts een deel van de 1 6 bit mogelijkheden en capaciteiten van de TMS9900 worden gebruikt. Het geval wil namelijk dat alleen het ROM waarin het monitorprogramma is op- geslagen en het RAM dat het monitorprogramma als werkgeheugen gebruikt zijn georganiseerd in woorden van 16 bit. De rest van het geheugen in de Tl99/4 heeft een organisatie van 8 bit brede woorden: 1 8 K x 8 bit ROM waarin oa. de BASIC-interpreter is opgeslagen en 16 K x 8 bit gebruikers RAM. Deze laatste beide geheugens zijn via een 1 6 bit-naar-18 bit databusconverter verbonden met de microprocessor, iets wat de verwerkingssnelheid natuurlijk niet ten goede komt. De ROM-capaciteit kan door middel van een ROM-cassette worden uitgebreid met 30 Kbyte. De RAM-capaciteit kan intern niet worden uitgebreid. Binnenkort zal echter een RAM-uitbreidingsmodule op de markt komen met behulp waarvan de RAM-capaciteit, in stappen van 32 Kbyte, kan worden uitgebreid tot maar liefst 80 Kbyte.

Toetsenbord
Het toetsenbord bestaat uit 41 nogal klein uitgevallen toetsen. Hoewel de werking van het toetsenbord niets ten wensen overlaat, doet het bedieningsgemak dat zeker wel. Het streven van TI om van de TI 99/4 een zo compact mogelijk geheel te maken is voor een te groot deel voor re kening gekomen van het toetsenbord. Niet alleen zitten de toch al kleine toetsen veel te dicht op elkaar, ook missen de ‘speciale functietoetsen ‘ (cursorbesturing ed.) en het gescheiden numerieke toetsenbord.
We vragen ons af waarom men de aansluiting voor de programmacassettes niet iets verder naar achteren heeft geplaatst of aan de zijkant aangebracht, zoals bij de Exidy Sorcerer, zodat men de hele breedte van de kast ter beschikking had ge kregen voor het toetsenbord.
Veel positiever — hoewel we er nog niet diep van onder de indruk zijn — vinden we de kwaliteit en mogelijkheden van de beeldweergave. Tekst en grafische symbolen kunnen worden weergegeven in 16 verschillende kleuren. De beeldindeling bij de weergave van tekst is 24 regels x 28 karakters. Het oplossende vermogen bij de weergave van ‘graphics’ is 1 92 punten (verticaal) x 256 punten (horizontaal). Dat de kleuren nogal in elkaar overlopen kan zijn oorzaak hebben in de gebruikte NTSC-norm (niet voor niets vaak vertaald met: Never The Same Color) en in de bandbreedte van een televisie, die voor de weergave van tekst eigenlijk te klein is.

BASIC
Toch wordt het verhaal optimistischer, want bij het ontwerp van de BASIC-interpreter heeft men zich namelijk kosten noch moeite gespaard om de communicatie tussen de gebruiker en die interpreter zo soepel mogelijk te laten verlopen of, om een veel gehoorde kreet aan te halen: het systeem is erg ‘gebruikers vriendelijk’ (Een BASIC-interpreter is een inrichting die regel na regel iedere BAS 0- opdracht eerst naar machine- of computertaal omzet, en daarna uitvoert).
Alle standaard BASIC-statements kunnen worden uitgevoerd, terwijl voor de specifieke mogelijkheden van de Tl99/4 een aantal extra subroutines in de interpreter zijn opgenomen. Deze subroutines worden in BASIC aangeroepen met het commando CALL naam, terwijl de naam van de routine tevens een aanduiding is voor de uit te voeren functie. Bijvoorbeeld:
CALL CLEAR wist het gehele scherm. De andere subroutines zijn:
— COLOR, waarmee de voor- en achter- grondkleur van elk teken kan worden gedefinieerd;
SCREEN, waarmee de achtergrond- kleur van het hele scherm kan worden aangegeven;
— CHAR, stelt de gebruiker in staat om zelf de vorm van een karakter te definiëren. Elk karakter neemt een 8 x 8 puntmatrix in beslag, waarvan men mbv. de CHAR-routine elk punt kan laten oplichten of doven.
— HCHAR en VOHAR, waarmee men een, al dan nietzelf gedefinieerd karakter, in horizontale of verticale richting kan herhalen;
SOUND. Met deze subroutine heeft de gebruiker de mogelijkheid om de in de Tl99/4 aanwezige geluidsgenerator te programmeren. De drie argumenten van de SOUND-statement zijn tijdsduur, frequentie en volume van de te genereren toon. Het is mogelijk om te- gelijkertijd drie verschillende tonen en ruis te laten klinken;

1. GOHAR, waarmee men kan onder- zoeken welk karakter op een aan te geven plaats op het scherm staat;
2. JOYST, waarmee de stand van maximaal twee joy-sticks kan worden ingelezen.

Verdere pluspunten van de BASIC-interpreter zijn:
— mogelijkheid tot het aanbrengen van wijzigingen in een programmaregel m.b.v. het EDIT-commando;
* mogelijkheid tot het opnieuw nummeren van de programmaregels;
— variabelenamen tot max. 15 karakters;
— volledige file-handeling; drie-dimensionele getallen stringmatrices mogelijk;
— foutaanduidingen worden direct gegeven na het intypen van een programmaregel; goede foutopsporingsmogelijkheden d.m.v. het aangeven van onderbrekingspunten in een rogramma en de
aanwezigheid van een trace-functie waarmee men de programma-uitvoering kan volgen;
— floating point getalweergave tot op 13 cijfers nauwkeurig.
Behalve over de BASIC-interpreter en het al eerder genoemde monitorprogramma (opgeslagen in de 4K x 1 6 bit ROM en niet voor de gebruiker toegankelijk) beschikt de Tl99/4 over nog meer ingebouwde sofware, nl. een ‘equation calculator’ . Dit programma neemt 4K x 8 bit ROM in beslag en tovert de computer om in een rekenmachientje met de mogelijkheden van een programmeerbare zakcalculator. Men kan algebraïsche formules invoeren, gebruik makend van variabelen. De computer berekent het resultaat van de formule, afhankelijk van de waarde die men aan de variabelen geeft.
Binnenkort zal ook een extended-BASIC module leverbaar zijn, met mogelijkheden zoals het samenvoegen van meerdere programma’s, ON ERROR GOTO, PRINT USING, enz.
Randapparatuur
Aan de rechterzijde van de kast bevindt zich een 40-polige connector waarop o.a. de data- en adresbus is uitgevoerd. De bij de T199/4 horende randapparaten kunnen via deze connector direct, d,w.z. zonder verbindingskabel, met de computer worden verbonden; ze worden er dus gewoon
tegenaan geplaatst. Elk randapparaat heeft aan de rechterzijkant eenzelfde connector als de Tl99/4 (met dezelfde aan- sluitingen), waarin dan een volgend randapparaat kan worden geprikt. Tot de T199/4-familie horen de volgende apparaten:
— thermische printer voor 32 karakters per regel, 30 karakters per seconde, 5 x 7 puntmatrix, Prijs f 1180,— incl. BTW.
. spraaksynthesizer voor 300 woorden, uitte breiden met extra spraakmodulen. De synthesizer kan, behalve m.b.v. een extra programmamodule, ook worden bestuurd vanuit BASIC. Prijs f 399,—incl. BTW.
— mini floppy disk, een controller met 1 , 2 of 3 loopwerken. Opslagcapaciteit 90 Kbyte per schijf. Prijs ca, fl 2440,—.
Bovendien is een RS232-interface lever- baar, voor het geval men de Tl99/4 wil koppelen met andere merken randapparaten.

Software
Alle kant-en-klaar sofware voor de Tl99/4 wordt geleverd in de vorm van programmamodules, cassettes en diskettes, Enkele voorbeelden:
— schaakprogramma
— graphics-demo’s
— mailing list
— ‘physical fitness’
— statistische programma’s
— computer als huishoudboekje
— terminal emulator (Tl99/4 als terminal van een ‘lost computer’)
— spelletjes en educatieve programma’s
De prijzen van de programmamodu les variëren van f 89,— tot f 340,—.

Documentatie
Deze is Nederlandstalig en bestaat uit twee boeken: een algemene handleiding bij het gebruik van de computer en een inleiding tot de programmeertaal BASIC. Technische gegevens zijn in deze documentatie niet opgenomen, maar kunnen op aanvraag worden verstrekt. De documentatie is uitstekend verzorgd.

Conclusie
De T199/4 lijkt ons toch het meest geschikt voor de echte hobby-toepassingen, mede gezien het toetsenbord en de beeldindeling en -weergave die voor professionele toepassingen onvoldoende zijn. Duidelijke pluspunten van de T199/4 zijn natuurlijk de mogelijkheid tot de weergave van kleuren op het beeldscherm, de uit- gebreide BASIC-interpreter, de zeer compacte opbouw en het grote aanbod van kant en klare sofware, voornamelijk in de vorm van handige programmamodulen. De prijs van fl 2950,— (incl. BTW) vinden we toch wel aan de hoge kant, vooral als men bedenkt dat de Tl99/4 wordt geleverd zonder beeldscherm. U heeft hiervoor een monitor of TV-toestel nodig dat NTSC-signalen slikt, zoals een Hitachï of Barco. Een dergelijk apparaat kan via Texas lnstruments worden aangeschaft en kost rond de f 1000,—. Binnenkort zal gelukkig een PAL-uitvoering van de Tl99/ 4 op de markt komen.

Aankondiging Schneider CPC 464 in de HCC

Het begint steeds duidelijker te worden dat de homecomputer ook in Nederland aan een onstuitbare opmars is begonnen. Steeds meer merken en typen homecomputers strijden om de gunst van de consument, voor wie het steeds moeilijker wordt uit deze veelheid een voor hem verantwoorde keuze te maken. De afgelopen tijd is er behoorlijk wat nieuws op dit gebied gepresenteerd. Een opmerkelijke verschijning was de Schneider CPC 464, een home computer die in Nederland wordt gebracht door Schneider Nederland BV. te Baexem. Het opmerkelijke is dat de Schneider als compleet systeem wordt gepresenteerd,
d.w.z. toetsenbord en data- recorder als één geheel plus bijbehorende monitor. Kortom een kant en klaar homecomputersysteem dat direct speelklaar is om thuis te gebruiken, zonder dat hier voor een beroep op de huisgenoten nodig is om hun televisie-kijkplezier op te geven. Eén stopcontact volstaat en het gebruikelijke gerommel met aansluitingen, snoeren ed. behoort hiermee tot het verleden.
Prijs: CPC 464 + GT groene monitor f 1099,—ex. BTW.

Aquarius

Mattel toonde twee nieuwe produkten. de COMPAC en de Aquarius II. Aquarius 1 is de naam van een apparaat dat het midden houdt tussen een spel- en een huiscomputer. In Nederland is deze nog niet gesignaleerd, maar dat zat waarschijnlijk binnen kort gaan veranderen.
Intussen is men aan de andere kant van de oceaan al weer verder. CONIPAC is niets meer dan de Aquarius 1. maar uitgebreid met randapparatuur. De interne geheugencapaciteit is niet veranderd en is met 4 Kbyte aan de kleine kant. liet toetsenbord heeft alleen de allernoodzakelijkste toetsen. Bij het COMPAC-pakket wordt als randapparatuur een programmarecorder, een matrixprinter en een uitbreidingsunit voor spelletjes, compleet met joysticks geleverd.
De Aquarius 11 is een verbeterde versie van de 1 met een schrijfmachine toetsenbord en wat meer geheugen. Deze computer is ook in Amerika nog niet leverbaar.

Update: een tweede Aquarius gekregen, van de eerste was de doos enigzins beschadigd, dit is een mooier exemplaar.

Challenger 8P getest in de Radio Bulletin

door H.J.C. Otten

Ohio Scientific Instruments heeft in de Challenger computerserie twee nieuwe modellen uitgebracht, de C4P en de C8P. Opvallende eigenschappen daarvan zijn de kleurenvideo
mogelijkheden en naast Basic ook Pascal en Fortran als programmeertalen, onder het UCSD Pascal operating system. De C4P is een personal computer met minifloppy disk drives, de professionele en door ons geteste C8P heeft 8 inch floppy disk drives.
De Challenger C8P en C4P zijn verwante machines o.a. door de- zelfde videomogelijkheden. De behuizing verschilt en geeft daarmee een indicatie van het toepassingsgebied. De C4P zit in een zelfde soort behuizing als de C1P en de C2P, alle personal computers. De C8P heeft een ruime behuizing met meer interne uitbreidingsmogelijkheden en een los toetsenbord, wat voor professionele toepassingen beter geschikt is. De systeemsoftware bestaat uit een snelle Microsoft Basic, een editor-assembler en een uitgebreide machinemonitor Deze software draait onder verschillende disk operating systems: 0S65D en 0S65U die Basic uitbreideng met filehandling. Naast deze Basic kan ook met Pascal en Fortran worden gewerkt door het UCSD Pascal operating system dat door OSI voor de Challenger machines is aangepast.

Hardware
Het hart van de C8P is een 6502 microprocessor met een 2 MHz klok. Bij de GT-optie wordt de kloksnelheid 3,3 MHz, wat de C8P de snelste 6502 machine op de markt maakt, de standaard klokfrequentie is 1 MHz voor de 6502. Het geheugen van de C8P is uit te breiden tot 48K, opgebouwd uit statische RAM IC’s type 2114 (zie ook afb. 1). Bij de C4P is nog een Basic-interpreter in ROM aanwezig, de C8P heeft alleen een bootstrap ROM nodig om de software van disk te halen, alweer een professionele eigenschap.
Vïdeoram
De videoram van de C8P laat 32 regels met 64 karakters per regel zien. Daarbij zijn 16 verschillende kleuren en 256 verschillende karakters (upper case, lower case en grafisch) mogelijk, zoals is te zien in afb. 2 en 3 Speciaal voor de Europese markt is door de importeur een PAL ontwikkeld waarmee een goede kleur weergave op een gewone kleurem televisie mogelijk is.
Toetsenbord
Het toetsenbord is een standaard ingedeeld, professioneel toetsen bord dat goed is te bedienen Een numeriek gedeelte ontbreekt, maar een hiermee uitgerust toetsenbord is tegen meerprijs verkrijgbaar.
In/uït
De standaard in/uit bestaat uit een prïnter- en modeminterface en 16 vrïj programmeerbare lijnen De in/uit-mogelïjkheden zijn uit te breiden met nog eens 48 ïn/uit-lijnen, een realtime klok, een protype board, een EPROM-programmer, besturing van apparaten via licht netleidingen, muzïeksynthese etc
Software
Er zijn verschillende disk operating systems voor de C8P beschikbaar. Als ondersteuning van de Basic-interpreter zijn de 0S65D e 0565U geschikt, voor Pascal en Fortran is het UCSD Pascal operating system nodig
Basic
De Basic-mterpreter van de C8P is de bekende 6502 versie van Microsoft. De nauwkeurigheid bedraagt 9 cijfers Het is een uitgebreide Basic met goede string bewerking en vele andere nuttige mogelijkheden. De uitvoering van een programma is snel en het geheugengebruik efficiënt. Vergeleken met de Z80/8080 versies van Microsoft Basic missen we in de C8P belangrijke eigenschappen zoals editing, renumber, PRINT. USING en ELSE waardoor de Basic interpreter iets minder gebruikersvriendelijk is, zonder overigens beperkt te zijn De Basic interpreter is goed aangepast aan de C8P in/uit-mogelijkheden, de input en de output kan naar wens naar videodisplay, printer, modem, floppy disk drives en keyboard worden geleid Ook interessant voor gebruik als proces bestuurder is de mogelijkheid een tweede programma te laten draai- en wat onder interrupt besturing een proces bewaakt en bestuurt en tegelijk op de voorgrond een ander Basic-programma uitvoert
0S65D en 0S65U
De operating systems 0565D en 0565U maken het mogelijk informatie op de floppy disk op te slaan in de vorm van files. Een filenaam bestaat uit zes karakters, de grootte van een file is in stappen van een track te kiezen. Het zijn geen verfijnde disk operating systems, maar door de eenvoud betrouwbaar en weinig geheugen in beslag nemend 0565D is het eenvoudigst maar biedt toc random en sequentieel toegang tot files. Indexed sequential en een efficiënter disk gebruik zijn eigenschappen van 0565U, wat voor zakelijke toepassingen beter is geschikt.
Basis file operaties zoals kopiëren zijn vanuit het hart van het operating system te bereiken, de kernel. Noodzakelijke utilities zoals creëren, andere naam geven, bescherming (lock) opheffen zijn als Basic programma’s uitgevoerd. Dit heeft het voordeel dat ze gemakkelijk zijn te schrijven en interactief met de gebruiker communiceren. Het nadeel is dat een in het geheugen staand Basic programma bij het aanroepen van de utility verloren gaat. Het is mogelijk programma’s te beschermen door passwords in te laten voeren. Door een opstartprogramma (BEXEC) wordt een autostartsysteem verkregen waarbij de passwords een bescherming mogelijk maken.
OSI heeft, voortbouwend op de operating systems, de mogelijkheid om netwerken bestaande uit een centrale computer m een hard disk en diverse terminals, te besturen De terminals kunnen dan bij voorbeeld intelligente microcomputers uit de Challenger serie zijn. Ook zijn met Challenger computers Time-sharing en databases te realiseren de benodigde operating systems zijn al door OSI gerealiseerd. Naast Basïc kan onder O565D en O565U met een 6502 as

ENTER THE DRAGON

Computing today november 1982

British designed and built, this 6809 system could represent the first off-the-peg home computer. We venture inside for a close look.

Over the last 18 months, the computer market has seen a considerable number of microcomputer systems which all seem to offer the same basic specification. In general, these are build around the well proven Z80 processor and feature the maximum allowance of RAM (64K) together with twin discs, the CP/M Disc Operating System and a variety of software packages and language options.
The main reason for this proliferation has been that it is, in general, cheaper to fully equip a system of this type than to offer memory expansion and hardware add-ons as extras. Memory and disc drive prices have fallen as a result of the increased demand and this can be passed on to the bulk buyers allowing them to build comprehensive systems at the same price as the basic unit would have cost some 12 months ago.
Now, the main reason for the similarity is that there are only a finite number of ways in which you can assemble a certain family of chips: CPU, RAM, I/O and peripheral devices. It took about two years before the manufacturers started to capitalise on this and reduce their design costs significantly. It is therefore, interesting to note that one new manufacturer has followed the example of his predecessors and produced a 6809-based system by following the same route.
A NEW START
The new computer is called the Dragon 32 and hails from South Wales, courtesy of Dragon Data who are building the system for Mettoy— the well-known toy makers. On the surface it simply appears to be a 6809-based system with colour graphics and 32K of user memory. Added features are the ability to plug in ROM-based cartridges, to attach joysticks and add a limited number of peripherals through the various ports. If, at this point, you are beginning to feel a slight sense of deja-vu then take a brief bow. The system is aimed directly at the home market and, on price at least, must be taken as a competitor to the Texas Instruments TI-99/4A, the Atari 400 and the BBC Model A systems. I mentioned earlier that the system is designed from the standard range of support devices for the 6809 CPU. W there are only two other 6809-based systems currently on the market: the Fujitsu triple processor system which can be discounted as it is very much more powerful; and the Tandy Color Computer which we reviewed in April of this year. The similarity between the Tandy and the Dragon 32 is almost uncanny and the reason is not simply because the same chips have been used.
I don’t know how Tandy produced the design for the Color Computer but the Dragon 32 was designed with the aid of the PAT Centre, a high technology design group who have been responsible for such devices as Moore and Wright’s digital micrometer. As far as T can unravel the story, the basic specification was taken to them with the brief to produce a result from off-the-peg components. Time being of the essence, they appear to have opted for the standard chip set approach and then equipped the resulting hardware with the only commercially available 6809- coded version of BASIC, Microsoft Extended Colour BASIC.
THE INSIDE STORY
The Dragon 32 arrives in a single box complete with power supply, TV lead, manual and quick reference chart. (Don’t waste time looking for the cassette lead, it’s an extra!) The first thing that strikes you about the system is that it bas a ‘proper’ keyboard although the quality of the particular unit chosen is a little dubious.
The system is enclosed in a cream plastic box which is considerably larger than one might have expected. Quite why they made it this big is beyond me, it could have been at least an inch thinner and nearly the same reduction could have been made in width too. The power supply’s transformer is external and there is adequate ventilation, so over- heating is unlikely to be the reason. Stilly, it’s a nice chunky case and styled 50 that it looks narrower than it really is because all the sockets are recessed at the side.
Inside the box (no mention. appears in any of the documentation to dissuade you from undoing the screws but 1 don’t recommend it unless you’re certain of what you’re doing) the layout is almost clinically neat. Excluding the keyboard assembly there are two PCBs, one holding the logic and the other, the regulator circuitry and the modulator. The letter is larger than usually found as It allows the sound channel to be heard throuqh the TV speaker. Connection to the TV is made by a conventional phono to UHF lead which uses considerably better quality cable than most, potentially removing some of the interference caused by stray mains cables and the like. If you don’t fancy suffering the degraded quality pictures from a TV, you can take a monitor feed directly from the RGB drive circuitry. Although no connection details are given in the manual, ii would appear to de a straight RGB plus sync output.
The main PCB is equipped with all the expected devices and even uses the twin video processing chips found in the T the SAM and VDG which we covered in detail when we reviewed the Color Computer. The RAM is provided in the form of eight Hitachi 4864 chips and there is a total of 16K of ROM provided by two 2716s. The 6809, the two ROMs and the eight RAMs are all socketed, none of the other devices are. One interesting point is the provision of a number of ‘patches’ on the layout, these are in the vicinity of the RAM chips and it is possible that an alternative memory capacity system could be produced using pin compatible devices. It would, at least in theory, be possible to use the new 64K by 1 RAMs to produce a 64K Dragon but whether this is somethinq planned cannot say.
TURN ON
Readers who are familiar with the TRS range of systems might be hoping that the format of the text screen found on the Dragon 32 would de an improvement No such luck, it’s still 16 lines of 32 characters in text mode with no lower case letters, reversed upper case being used ins Other screen formats include a low resolution plotting capability of 32 by 64 pixels and a high resolution mode of 192 by 256 points. A total of 16 predefined graphics shapes are available, all the variations of a two by two matrix, but these are supplied in eight colour options as some form of compensation The same eight colours cao be defined as background colours for the text screen area, although in text mode only green and black are available as the foreground colour depending on the background selected. The displayed colour picture is of reasor quality but nothing exceptional. It has been tested on a Philips and an Hitachi portable but the best picture was obtained on my own 22” Ferguson, the TX chassis series proving itself once again Slight to noticeable colour fringing occurs and there is some sound pickup loo, but the main objection that the primary colours are not clean; red, blue and green should be red, blue and green and not ‘off’ shades.
The initial screen display simply announces the machine and its version of BASIC. What it does not tell you is how much memory you have available. Typing PRINT MEM returns a value of around 24K which might seem a little surprising since you just bought a 32K computer! The missing 8K of RAM hasn’t really vanished, it is being used for the system variables and to create the high resolution graphics areas. While this means less space for you to program in, it does mean that when you come to use the high resolution graphics your memory doesn’t shrink dramatically like some other systems we could mention!
Screen editing is through a standard Microsoft line editor system which is initiated by the command EDIT<linenumber> All the usual commands operate and you either like or hate it depending 00 what you’re used to. Bulk line deletion and program renumbering are available under BASIC although automatic line numbering is not, The usual trace functions, TRON and TROFF (Walt Disney take note), are included,
For those into data handling the cassette interface can be used for data files through BASIC although the reliability of the system is not particularly good . The interface seems to be slightly level sensitive but my main criticism would have to be the lack of decent messages, single letters displayed on the screen don’t count as messages in my book! The main stumbling po over the cassette interface is the lai of any supplied lead and, as the manual fails to give connection details for the frustrated DIY-er, Fig. 1 should be welcome, There are only two interesting commands on the cassette side: SKIPF which aliows you to skip over the named file in order to position the tape for recording or loading files which are not at the beginning; and MOTOR which allows the cassette motor to be controlled by the keyboard and saves having to keep unplugging the remote control lead.
Possibly the only remaining function, other than the graphics which Til cover in a moment, is the ability to halt a program at any point during execution by pressing Shift @. Pressing any other key, excluding Break (although this is not made dear in the manual)
restarts the program so you can take a break in the middle of that dogfight to answer the ‘phone or perform other necessary functions,
BASIC GRAPHICS
The Microsoft Extended Colour BASIC implemented on the Dragon 32 is as complete an example of microcomputer BASIC for this level of machine as any you’ll find. It supports all the normal BASIC functions, including IF. . . THEN... ELSE, as well as offering a comprehensive colour graphics command set. Full line drawing with both absolute and relative positioning is available and the single LINE command can be extended to produce rectangles, draw in either foreground or back ground colour and even fill in a completed box. For filling larger areas of the screen with colour the PAINT command can be used but be warned of leaving holes,
If you’re into things round, then the CIRCLE command will certainly 3tisfy all your needs. As well as intoducing simple rings of given colour and radius at any point no the screen, it can be extended to produce ellipses by changing the height width ratio parameter or arcs rather than complete circles. All these high resolution commands are just the basic set, animation using the multiple pages of graphics memory and shape tables using the ingenious DRAW command can be mastered with a modicum of experiment and practice.As an added extra dimension to graphics games the BASIC IOYSTK function allows up to two joysticks to be used, complete with ‘fire’ buttons. The values returned by the expression can be related to the x and y positions of either stick and it takes a total of six statements to examine both sticks together with the fire buttons. Now, the BASIC isn’t exactly slow, (Table 1 gives the Benchmark results) but there must be a better way than this to recover the values which then have to be scaled to suit the screen size in current use.
Wherever you find a home computer, which the Dragon 32 unreservedly is, with colour graphics you almost invariably find sound facilities as well. Simple, single tone noises are produced by the SOUND command where two parameters, frequency and duration, are all that is needed to produce the desired effect through the TV speaker. More complex sound sequences are best constructed under the PLAY function. Here, in a manner similar to that used by the Sharp systems, a complete note passage is programmed into a string which is made up of the note name, octave, duration and volume. Pauses and changes in tempo can also be programmed and as the notation used is similar to ‘real’ music, it is remarkably easy to use. My personal favourite in the sound department is AUDIO 0FF which disables the audio output completely, but then again..

INS AND OUTS
The interfacing options of the Dragon 32 appear somewhat limited. The system provides for the basic requirements of a cassette and TV or ROB monitor together with the option joysticks. The only remaining options are the parallel printer port, Centronics compatible and fully supported under BASIC, and the ROM cartridge slot. It is interesting to note that the Tandy Color Computer chose to offer a serial port. A quick count of the available peripheral devices inside the Dragon 32 leads one to wonder just how they managed to create this extra parallel port as there simply aren’t enough bits available. The only possible explanation of this is that the printer shares the same PIA as the joysticks; it uses the port as en output whereas the joysticks use it as an input. All the rest is fairly conventional in terms of operation and design but it should be noted that the internal TIMER function will be upset by the use of the cassette interface as it is interrupt driven and not a hardware device
Fur’ther expansion does not, at first glance, seem possible until one remembers the ROM pack slot. All the indications are that most of the address, data and control bus lines should be available through here for expansion. Quite whether the range of Program Paks offered by Tandy will operate in this slot is open to question. The indications are that they should but without complete information on the pin connections of the Dragon 32, Id rather not suggest that you plug one in to try! It the connectors are the same, expansion to include discs and make use of the 6809’s own DOS, FLEX, becomes a strong possibility as many IJS companies are offering these facilities for the Tandy Color Computer Tandy themselves offer a range of add but these ignore both FLEX and the 550 bus structure which is 50 suited to the 6809 CPU.
Currently, the only options available from Dragon Data Mettoy are the cassette leed, a small choice of ROM packs and a joystick. Ive played with their version of a Pacman-type game and while the game was OK, the control offered by the joystick left an awful lot to be desired. Whether the design will be improved or not T do not know but a strong suggestion is to find another source if the joystick you’re offered simply flops from side to side like our review sample. For those into building their own joysticks or modifying commercial offerings, the connections shown in Fig. 2 should be of some assistance. You can also use this information to connect other analogue devices to the Dragon 32 such as temperature sensors and the like.
WORDS OF WISDOM
Two pieces of documentation accompanied our review machine: a manual and a quick reference guide to the BASIC. The manual is written by Richard Wadman with the assistance of University College, Swansea, and, as manuals gd is not too bad. There are a number of small errors which may well have been cleared up by the time the machine hits the streets in a big way, but the main feeling is one of missing information. There are no details of any of the hardware, interface connections or add-ons. Nor are there any facts about the monitor program and how to get 6809-code into the system. There are brief references to the fact that it can be done, you can certainly save machine code programs on tape, but as to how you create them .
On the whole, it will satisfy the beginner as it is all clearly laid out and important pages have green edges to highlight their contents. The quick reference guide is a welcome addition as it enables those familiar with another version of BASIC to start trying out the extra commands available without having to rummage through acres of text.
One suggestion T will make though is that if you are really interested in pursuing the BASIC on the Dragon 32, you pay a visit to your local Tandy shop. There you can buy for the princely sum of £395 an excellent book called Going Ahead With Extended Color BASIC which contains more detail on the Microsoft, provides colour pictures of many of the example programs in action and, best of all, a memory map and a list of operating system entry points. Now, as far as T and another colleague can discover, all these entry points work on the Dragon 32 50 you can start to try out simple machine code calls to recover data from peripherals such as the joysticks, etc. One other book you might like to cast your eyes over while in the Tandy shop is the Color Computer Technical Reference ManuaL Now, T will concede that it is not directly related to your Dragon 32 but it does explain the workings of the SAM and VDG devices and should give an overview at least of the internal operations. Another good reason for buying it is that according to my copy at least, while it costs nearly $15 in the States, it only cost me 99p here!

IN THE END
lust what has the Dragon 32 got to offer over its rivals? Well, if you were looking for a home computer to play games with and maybe try a little programming 0e, it does have the advantage of a reasonable amount of RAM and an almost decent keyboard. The BASIC is powerful enough for domestic use but if you really want a programming tool then BBC BASIC still stands out ahead, although the Model A offers less memory at the price. As an alternative to the Tandy Color Computer it wins on price alone although it certainly doesn’t look as nice.
As for its other rivals, the Atari and Texas systems, the choice of ready-to-run games and add-ons possibly tends to weigh against the Dragon 32. Another possible source of concern is that Mettoy have never been in the computer market before whereas both the others have a long pedigree but, in reality, there is little that can go wrong in a system like this that c,annot be simply and easily fixed.
All these systems are readily available in the High Street, at least the Dragon 32 should be by now, and as is so often the case, it must come down to personal choice. There is certainly nothing wrong with the Dragen 32 and It offers an alternative and solution to the home comput
buyer. Whether it will succeed in making an impact on the market will probably depend on the general availability of both it and its extras and the effectiveness of the current advertising campaign.

Sharp gebruikersgroep bladen

De volgende zijn in mijn bezit, helaas niet compleet, als iemand me kan helpen, heel graag

(hoeven geen originelen te zijn, copieen of gescande zijn ook zeer welkom)

Sharp MZ-gg ARGONAUT

(met dank aan Lia Bon)

UNI-GG BASIC MZ-700 MZ-800
UNI-GG BASIC MZ-700 MZ-800 V 4.0

Januari 1989
1989 Jaargang 5 Nummer 1
1989 Jaargang 5 Nummer 2
1989 Jaargang 5 Nummer 3
1989 Jaargang 5 Nummer 4
1989 Jaargang 5 Nummer 5

Januari 1990
Maart 1990 (nr 2)
Mei 1990 (nr 3)
Juli 1990 (nr 4)
September 1990 (nr 5)
November 1990 (nr 6)

Januari 1991
Maart 1991
Mei 1991
Juli 1991
September 1991
November 1991

Januari 1992

Januari 1993