Test van de Kaypro 1 in de HCC Nieuwsbrief

De KAYPRO I is ontworpen als directe concurrent van de Osborne I
Dat wil zeggen, een combinatie van ‘up to date’ hardware en bruikbare software
Een plaats veroveren op de markt als zich iemand daar al comfortabel
heeft gevestigd valt meestal niet mee. Of KAY dat gaat lukken? Lees deze test en oordeel zelf

Als je succes hebt, dan krijg je al snel navolgers, dat is zeker. Het briljantste idee van Adam Osborne (verkoop een computer met een interessant software pakket als een geheel voor een concurende prijs) heeft binnen het jaar al tot navolgers geleid. Een van de meest kansrijke daarbij is de KAYPRO II van KAY computers. De Osborne 1 heeft zijn erkende zwakke punten, het 52 tekens tellende beeldscherm en zijn beperkte opslagcapaciteit van de
diskettes. Wel nu, de KAYPRO II is uiteraard ontworpen met die zwakke punten in het achterhoofd. Het scherm telt 24 x 80 tekens en de opslagcapaciteit van de diskettes is exact het dubbele van die van mister osborne. Of dat voldoende is voor een succes op de markt weten we niet. In de volgende test kunt u lezen, dat men ook bij het ontwerp van de KAYPRO II hier en daar een steekje heeft laten vallen.

De hardware
Evenals andere computers ontkwam ook de KAYPRO II nïet aan ontleding middels onze schroevendraaier. Van binnen zag het er netjes uit, Gebruik van 64K RAM chips verraadt een recent ontwerp, recenter dan dat van de Osborne 1 (OS-l) die nog 32 chips van node heeft waar de KAYPRO II (KP-ll) het met 8 stuks afkan, Erg belangrijk is dat allemaal niet voor de gebruikers. In de KP-ll zit dus 64 K RAM, zoals tegenwoordig voor een onder CP/M draaiend systeem gebruikelijk is. Het op 4 MHz kloppend hart van de KP-ll is uiteraard de Z8OA microprocessor. Ook de KP-ll is draagbaar, zij het in iets mindere mate dan de OS-1. De schermgrootte is 9 inch en daarmee behoorlijk veel groter dan die van zijn naaste concurent. De kast is van aluminium.
Overigens ziet de mechanische constructie er goed uit en zijn de printen van professionele kwaliteit.

Beeldscherm
In onze test van de OS-l (hccn 37 van maart 1982) hadden we het. een en ander op te merken over het beeldscherm, het is jammer dat de ontwerpers van de KP-I hier een kans hebben laten liggen. Was het video-ontwerp van de hardware kwaliteit en stabiliteit van de 0S-1 maar dan met het grote scherm en 24 x 80 tekens, dan kon Osborne waarschijnlijk wel inpakken. Welnu, 9 inch is aanzienlijk groter dan 5 inch en 24 x80 is ook prima, maar zoals de KAYPRO ontwerpers het hebben gedaan hoeft het voor ons ook weer niet. Het beeld is niet over het gehele scherm scherp (heus, we hebben meer dan 1 machine op dit punt onder de loep genomen). Daarnaast krijg je een soort sneeuw effect als er op het scherm wordt geschreven. Dat is een verschijnsel dat we wel kennen uit de beginjaren van de beeldschermen, maar tegenwoordig hoeft dat echt niet meer! Uit zuinigheidsoverwegingen kent het videogedeelte van de KP-Il geen enkel attribuut. Dat wil zeggen, noch dim/helder, noch inverse/normaal, noch knipperen/normaal. De meeste moderne softwarepakketten gebruiken echter een van deze attributen (ot meerdere) voor een grotere gebruikersvriendelijkheid. Dat missen we dus bij de KP-II. Nee, wat een van de sterkste concurrentie punten zou kunnen zijn (een groter scherm met 24 x 80 tekens) gaat op deze wijze de mist in. Jammer!
Het toetsenbord
Het toetsenbord is prima voor elkaar! uitstekende kwaliteit en uiterst plezierig te bedienen. Een numeriek gedeelte is aanwezig. Het toetsenbord geeft bij het in- drukken van de toets een geluidje, dat we in het begin aanzagen voor het ‘aanlopen’ van de toetsen. Wat ons betreft mag dat er wel uit. Het toetsenbord zit evenals bij de OB-II in het deksel van de gesloten kast. Het kan dus los van de computer worden opgesteld. Bij de KAYPRO zijn ze met een flexibel snoertje verbonden. Waar dat overigens tijdens transport moet blijven is ons een raadsel. Als je het laat zitten is het wel erg kwetsbaar.
De floppy disks.
De KAYPRO beschikt over twee floppy diskdrives, elk goed voor zo’n 180K bytes. Hoewel nog steeds aanzienlijk minder capaciteit dan op een 8 inch diskette wordt gevonden (circa 500 K) is dit toch goed bruikbaar en het dubbele van de capaciteit van een Osborne 1 diskette. De KP-ll en de OB-Il kunnen allebei diskettes van het Xerox formaat lezen en dat is al een aardig eind op weg naar een standaardisatie. Helaas kunnen de computers elkaars diskettes niet lezen. Hoe vinden ze het uit! De drives zijn van het merk Tandon en van uitstekende kwaliteit.
De aansluitingen
Daar kunnen we kort over zijn.
De KP-II beschikt over twee aansluitingen  voor randapparatuur, een RS232 seriele-aansluiting en een centronix parallel aansluiting. Meer dan voldoende voor de gebruikelijke toepassingen.
Draagbaarheid
We hebben het al even gehad over de draagbaarheid van de KAYPRO II. U moet zich daar geen al te grote voorstellingen van maken. Hij is zwaarder en groter dan de OB-l. Ook is de kast kwetsbaarder door het gebruikte materiaal en zijn de snoeren niet mooi opgeborgen. Vervoer als het motregent of flink regent moet u maar niet proberen. Via de gaten in de kast kan dat tot spectaculaire resultaten leiden bij het inschakelen! Voor de draagbaarheid moet u de KAYPRO niet kopen. Hier wint de OSBORNE het op alle fronten, zeker in de nieuwe kast.

Software
Het software pakket dat bij de KP-ll wordt geleverd lijkt sterk op dat van zijn grote voorbeeld. De mensen van KAY hebben het ons testers niet gemakkelijk gemaakt. Tijdens de test werd van software gewisseld, zodat we een deel van deze test over moesten doen. Dat is maar goed ook want onze aanvankelijke conclusie was, dat het pakket zwakker was dan dat van de OS- BORNE 1. Die mening is bij het nieuwe pakket volledig ondergraven. De ontwikkelaars van het nieuwe pakket (perfect systems) hebben ons een groot deel van hun software meegegeven. Omdat het ook voor andere CP/M gebruikers van belang is zullen we in het volgende hccn nummer een uitgebreide software test opnemen. Hier volstaan we met wat conclusies en metingen. Bij de KAVPRO wordt dus vanaf 1 november geleverd:
CP/M
S-BASIC
PROFIT PLAN
PERFECT WRITER
PERFECT SPELLER
PERFECT FILER
PERFECT CALC
Dat is een pakket dat er mag wezen en hoewel we hier fanatieke WordStar fans zijn, we moeten tot de conclusie komen dat dit pakket meer biedt dan het toepassingspakket van de OS-1. Daarover straks meer. Zwak punt in de aanbieding is de BASIC. Deze S-BASIC is aanzienlijk minder toepasbaar voor beginners dan voorbeeld M-BASIC. Een erva ren programmeur kan er uitstekend mee uit de voeten, dat wel. Maar een beginner komt al snel hopeloos vast te zitten bij bijvoorbeeld de disk interface. De wordprocessor Perfect Writer is een juweeltje. Zeker voor het gebruik bij opmaken van documenten. Automatisch aanmaken van een inhoudsopgave en een index. Speciale tekstopmaak voor lijstjes enzovoorts. Programmeurs zullen de mogelijkheid om in verschillende bestanden tegelijk te werken op prijsstellen.
Daarbij is het mogelijk om twee bestanden tegelijk op het scherm zichtbaar te maken. In vergelijking met WordStar, de leidende wordprocessor op dit moment, is alleen de mogelijkheid om brieven te ‘mergen’ (U weet wel, die snelle vogel brieven van die beste uitgever) aanzienlijk zwakker. Maar de mogelijkheid van het plaatsen van voetnoten (genummerd met verwijzingen in de tekst) vinden we niet in WordStar. Kortom, voor het opmaken van documenten wint Perfect het op alle fronten. Word Star heeft natuurljk ook nog andere sterke punten, leest u daar onze volgende.software test maar op na. Perfect Speller is een spellingscontrole program. We zijn aan het experimenteren n Nederlands. door hem op deze tekst los te laten. Of dat gelukt is kunt u zelf beoordelen. In ieder geval een handig hulpmiddel om tikfouten op te sporen, dat wel. OB-l kent zoiets alleen maar als te betalen optie. Perfect Filer is een data entry systeem als het bekende DataStar. Eenvoudig, maar goed bruikbaar Ook een dergelijk pakket kent Osborne alleen maar als optie. Hoera voor KR dus. Overigens, omdat beide machine’s  standaard CP/M zijn, zijn natuutlijk beide pakketten op beide machines te verkrijgen. Wilt u PERFECT op de OSBORNE, of Wordstar op de KAYPRO dan kan dat. Tegen betaling uiteraard. Overigens heeft KR bij de CP/M implementatie ook een steekje laten vallen.
Dat verhindert het effectief gebruik van de seriepoort met PIP en STAT. Dit soort kinderziektes kennen we van andere fabrikanten ook wel (Osborne heeft ar ook behoorlijk last van gehad). Een goede dealer doet hier wonderen, door eventueel te helpen of nieuwe uitgaven gratis ter beschikking te stellen.
Documentatie
Tja, wat moet je met een fabrikant, die niet eens ergens opgeeft hoe je het scherm schoon moet maken? Volgens ons kiel halen. KR krijgt van ons een zeer dikke onvoldoende op het gebied van documentatie. Laat ze daar maar eens bij Osbqrne in de leer gaan. Naast de goed (Engelse) documentatie die de makers van de softwarepakketten bij de KAYPRO meeleverd steekt de documentatie van de fabrikant zelf schriel af. Behalve inschakel instructies en wat korte opmerkingen hoe een pakket moet worden gestart vinden we helemaal niets. Eigenlijk moest er een wet zijn die het verbiedt om zo een computer op de markt te brengen. Na aanschaf van een KAYPRO bent u dus overgeleverd aan de leverancier voor wat betreft informatie. Die zouden we maar eens stevig aan de tand voelen alvorens tot aanschaf over te gaan.
Conclusie
We hebben het de afgelopen weken al vaak gehoord: ‘En welke is  beter De Osborne of de KAYPRO?’ We zouden willen, dat we daar een duidelijk antwoord op hadden. Maar dat is niet het geval. Beide computers hebben hun sterke en zwakke kanten. Op de afgelopen Comdex hebben we een Osborne gezien met 24 x 80 tekens en dubbele schjfcapaciteit. En de directie van KAY ver-zekerde ons dat aan een verbeterd videoontwerp wordt gewerkt. De strijd is dus vooralsnog onbeslist. Als u gaat kiezen, dan wensen we u veel sterkte. Persoonlijke voorkeur of een bijzonder scherpe aanbieding kunnen daarbij een rol spelen. De sterke en zwakke punten van beide oomputers kunt u in dit blad en hccn 37 lezen. Welke kant het dubbeltje ook zal oprollen, beide computers bieden bijzonder veel waar voor hun geld, dat is in ie der geval zeker!

+ uitstekende prijs/prestatieverhouding
+ goede hardware kwaliteit
+ sterk software pakket
+ CP/M (dus veel software beschikbaar)

1. documentatie
2. videogedeelte
3. BASIC

Testapparaat beschikbaar gesteld door: Infotheek Leiden KAYPRO II f 6400,00 exclusief BTW