Sinclair computers

Online archive van Stichting Sin_QL_air

De stichting Sin_QL_air heeft gedurende jaren een blad uitgegeven de Sin_QL_air. Van Robert Sprokholt heb ik een flink aantal nummers gekregen, die ik online zal zetten. Update: sorry, staan niet meer online. Provider was het er niet meer mee eens. Wil je ze hebben? Stuur een mailtje!

Quasar 17 (PDF), Quasar 18 (PDF), Quasar 19 (PDF)

Quasar 20 (PDF), Quasar 21 (PDF), Quasar 22 (PDF), Quasar 23 (PDF), Quasar 24 (PDF), Quasar 25 (PDF), Quasar 26 (PDF), Quasar 27 (PDF), Quasar 28 (PDF), Quasar 29 (PDF)

Quasar 30 (PDF), Quasar 31 (PDF), Quasar 32 (PDF), Quasar 33 (PDF), Quasar 34 (PDF), Quasar 35 (PDF), Quasar 36 (PDF), Quasar 37 (PDF), Quasar 38 (PDF), Quasar 39 (PDF)

Quasar 40 (PDF), Quasar 41 (PDF), Quasar 42 (PDF), Quasar 43 (PDF), Quasar 44 (PDF), Quasar 45 (PDF), Quasar 46 (PDF), Quasar 47 (PDF), Quasar 48 (PDF), Quasar 49 (PDF)

Quasar 50 (PDF), Quasar 51 (PDF), Quasar 52 (PDF), Quasar 53 (PDF), Quasar 54 (PDF), Quasar 55 (PDF), Quasar 56 (PDF), Quasar 57 (PDF), Quasar 58 (PDF), Quasar 59 (PDF)

Quasar 60 (PDF), Quasar 61 (PDF), Quasar 62 (PDF)

Is dit het einde van Quasar? (PDF)

Home page van de stichting Sin_ql_air

PCMKROONTEST
SINCLAIR QL
BRUTE KRACHT VOOR SERIEUZE HOBBYIST
Een tijdschrift moet voorzichtig zijn met de aanduiding: defini tieve test van de Sinclair QL. Toch gelooft PCM dat de QL
. . .. -
versie die Compac nu uiteindelijk in de lage landen heeft gein
troduceerd aan de Kroontest kan worden onderworpen.
Jan Jacobs en Dennis Kuit bekijken wat de ‘definitieve’ Sin
. - -
clair QL nu eigenlijk waard is.

D e iritroductte-gesc an d
Sinelair ‘. is doorspekt
zeggingeri die niet konden vfrord en
waargemaakt, zowel wat levertijden al’
.spectlica betreft. De ofliciele mark-t-
introductie in Nederland kwam dan ‘
anderhalf jaar nadat de eerste enthou siastelingen hun postorder-be hij
Sinc reeds op de bus hadden gedaan.
Het zag er in de glanzende -ierk1eu,en
druk-folder zo fantastisch uit. Eind 1 9S3
beloofde Clive Sinelair. na het succes van
de zxsr) en t en dc Sinclair Spectrum,
veeleisende hobbyisten een krachriue mi-
ere vo r dan 2000 gulden. De Siri -
- Leap IQL) was volgens de
bro. rd op ---- —croproces-
sor ‘ uitge-
rust - k geheu-
gen een tweetal zogeheten mi-
cro oen reeds bekend als op.
Spectrum.Hei echte spektakel zat echter in de pro—
grammatuur die Sinelair in het ooruit-
zicht stelde hij deze machine. QOOS zou
een besturingssysteem worden dat de ge-
bruiker van het bijgeleverde Super in
staat moest stellen meer programma’s te-
gelijkertijd in vensters op het scherm te In-
ten draaien. -
Deze faciliteit. multitasking in jargon,
was tot dan toe alleen bekend uit de .e-
reld van minicoinputers, 7oais bijvoor-
bee]dde pnrt t, en natuurlijk de grotererekenmonsters van firmas a1 IB\i. Daar-
naast zouden vier krachtige softwarepak
ketren stand-aard hij de micro worden ge-
kverd: tekstverwerking, snreadsheet. gra
fische afbeeldingen en een archi
ringsprogramma.
Binnen drie weken zouden de piorner’ dk
de gevraagde 399 Engelse ponden op Sin
clairs bankrekening overmaaluen bui
exemplaar van de Qt in de bricvenbn
vinden.
Dal pakte anders uit. Eind april vorig jaa’
rlieten de eerste Leaps de fabriek. Om t 1 Sinc er niet in was geslaagd het sturingssyst cm geheel in het 32K uit ‘sgeheugen (kom) op de interne print at te proppen waren deze eerste kneus behept met een ‘bochel’: en extern ge ugen dat in een aansluiting voor de om-uitbreiding moest worden geplaatst. ze eerste QL’ vertoonden tal van ge ‘teken. Het produkt was domweg niet af. iiclair beloofde beterschap.
)p de Personal Computer Show vorig na ar in Londen kwamen de eerste QL’s ‘onder ‘bochel’ beschikbaar voor Engelse
pers. Ook deze computers waren nog ,trre van volmaakt, en ten tweede male loofde Sinclair een verbeterde versie.
Die is er nu.
De QL’s die importeur Compac levert be vatten ten opzichte van de ‘oude’ QL’s verbeteringen aan het toetsenbord, de mi crodrives en vanzelfsprekend de systeem- en applicatie-programmatuur, In deze Kroontest onderzoeken we of de Sinclair QL na al het getob toch een volwassen mi crocomputer mag worden genoemd.
CONFIGURATIE
De Sinclair QL is gehuisvest in een mat zwarte kunststof kast die slechts 37x7x14 centimeter meet. Ongeveer een derde deel van deze kast wordt in beslag genomen door de twee niicrodrives. De QL wordt standaard zonder monitor geleverd De voedingseenheid is opgenomen in het net snoer De machine is buitengewoon
DOCUMENTATIE
De in een ringband gestoken documenta tie die bij de Qi wordt geleverd toont aan dat Sinclair niet ongevoelig is voor kritiek. Naast een algemene handleiding en een beginnerscursus, bevat de ringband docu mentatie over SnperBasic en de vier pak ketten Quill, Abacus, Archive en Easel. Volgens importeur Compac komt een Ne derlandstalige handleiding pas in septem ber beschikbaar zeker een gemis
De handleidingen zijn doorgaans heel goed te noemen. De duidelijke en directe tekst wordt afgewi seld door voldoende voorbeelden. Na elk hoofdstuk volgt een index met trefwoorden. De beginnende
computerliefhebber kan met de docu ) mentatte in ieder geval goed uit de
voeten.
INTERNE OPBOUW
De QL is opgebouwd rond de 68008 als belangrijkste processor, ten tijde van de
licht, zodat vervoer niet op problemen stuit. De QL past bovendien op een nor male kleurentelevisie, wat het meesjouwen ‘an een monitor niet altijd noodzakelijk maakt.
introductie een unicum. Deze proces-
sor is een familielid van de 16-bit
68000-processor, maar heeft als beperking
een 8-bit databus en een adresseerbereik
van maximaal 1Mb. Door de uitgekiende
architectuur van de 68000-familie draaien
machinetaalprogramma’s voor de 68000
echter ook normaal op de 68008, een be
langrijke overweging voor ontwikkelaars
van programmatuur.
De taak van de hoofdprocessor wordt on
dersteund door een 8049-microprocessor van Philips, die zorg draagt voor de af wikkeling van het toetsenbord, het geluid en de Rs-232c-poort.
Sinclair liet voor de QL speciale chips ont wikkelen die zelf de nodige intelligentie’ bevatten. Deze schakelingen maken de compacte opbouw van het apparaat mo gelijk.
Het 48K uitleesgeheugen bevat het bestu ringssysteem QOOS en Superflasic. De QL heeft 128K Ram in de vorm van zestien 64K chips.
Geheugenuitbreiding op de hoofdkaart is niet mogelijk. Daarvoor moet de unïverse le aansluiting aan de linkerzijde van de
machine worden gebruikt. Sinclair heeft
inmiddels al toegezegd nog voor het einde
van dit jaar met een goedkope 0,5 Mb (!)
Ram-uitbreiding op de markt te komen,
maar andere leveranciers zijn inmiddels al
in dü gat gesprongen.
De elektronica ziet er weldoordacht en
verzorgd uit, een prettige verrassing na het
openschroeven van het toch wat goed
koop aandoende plastic kastje. Maar wie
de gegoten aluminium frames van goede
diskettestations gewend is, schrikt in
eerste instantie van de speelgoed-indruk
die de in kunststof uitgevoerde microdri
ves maken
De microdrive-cassettes zijn minuscule
plastic ‘luciferdoosjes’ (maar dan deheift
kleiner), met een opslagcapaciteit van rond de 100K.
De drives doen vermoeden dat we hier met een speelgoedautootje uit Hong Kong te doen hebben, wanneer je tenminste op het geluid afgaat.
De microdrive bevat een eindloos bandje
dat voortdurend de lees/schrijfkop pas seert met een cyclustijd van rond de zeven
seconden De snelheid van de microdrives is goedbeschouwd verbazingwekkend ge zien de constructie. Op dit punt mag je ze ker van een vooruitgang spreken in verge lijking met een conventionele audiocasset te. Maar voor serieus (klein-zakelijk) ge bruik zijn de microdrive-cassettes domweg niet betrouwbaar te noemen. Uit een door ons uitgevoerde duurtest met zes nieuwe cassettes bleek dat de informatie op het bandje na gemiddeld duizend pas sages langs de lees/schrijfkop niet meer betrouwbaar wordt ingelezen. Opnieuw
wegschrijven biedt geen remedie; de cas
sette moet opnieuw worden geformat
teerd. Hierna gaat de cassette weer zo’n
duizend keer mee. We hebben hier dus
niet te maken met een mechanische zwak-
te, maar met een ‘vervaging’ van de mag
netische informatie Dit betekent in essen
tie dat bij regelmatig gebruik een
microdrive-cassette reeds na enkele maan
den ‘verdacht’ is
GE
De QL beschikt over uitgangen voor zowel een normaal televisietoestel als een kleu renmonitor. Die monitor-aansluiting is meteen ook de enige ‘standaard’- verbinding op het apparaat. Bij aanzetten vraagt de QL de gebruiker of een televisie toestel dan wel een monitor is aangeslo ten. In het eerste geval schakelt de machi ne automatisch over naar veertig tekens per regel en acht kleuren. Bij gebruik van een monitor verschijnen 85 tekens per re gel op het scherm en worden vier kleuren gebruikt.
De beeldkwaliteit bij gebruik van een kleuren-tv is redelijk te noemen. Een kleuren- of monochrome monitor levert echter een goed, scherp beeld op. Wie va ker dan een half uur per dag met de ma chine werkt, kan dan ook eigenlijk niet zonder monitor.
De grafische resolutie van het beeld scherm bedraagt 512x256 beeldpunten met vier kleuren, of 256x256 beeldpunten met acht kleuren en knipperende puntjes. Voor acht kleuren zijn immers maar drie bits nodig, zodat de vrije vierde bit kon worden gebruikt voor de knipperfunctie. Het toetsenbord van de QL is tamelijk compleet, afgezien van de toch wel handi ge DELETE-toets, De vijf functietoetsen zitten aan de linkerzijde boven elkaar, Op het punt van gebruiksgemak stelt het toet senbord teleur. De toetsen zijn wiebelig, de aanslag is niet trefzeker en de vorm van de toetsen laat te ‘wensen over. Voor hob byisten hoeft dit nog niet zo’n bezwaar te betekenen, maar voor toepassingen als tekstverwerking scoort dit toetsenbord een onvoldoende. Voor Sinclair zelf is het, na de zxsi en de Spectrum, echter een heuse ‘Quantum Leap’.
U EN UITVOER
De QL bevat aansluitingen voor: com nicatienetwerk met andere QL’S (2 x), ROB/composiet video, televisietoestel, Rs-232c (2x), spelpookje/muis (2x), Rom uitbreiding en een universele uitbreidïngs bus. Daarnaast passen nog zes micro drives.
Het communicatienetwerk om verschillen de QL’s te koppelen werkt in de praktijk goed, hoewel de communicatie-opties be perkt blijven tot het heen-en-weer sturen van bestanden. De Rs-232c-poorten zijn niet uitgevoerd met de standaard 25-polïge D-aansluiting, maar met hetzelf de type dat de Britse PTT sinds kort op te lefoontoestellen gebruikt.
De twee poorten zijn niet hetzelfde gecon figureerd: één voor de modem en de ander voor de afdrukker.
De poorten zijn vanuit SuperBasic goed te programmeren. Jammer dat de transmis siesnelheid voor de ontvangst- en zend- kant altijd gelijk blijft, zodat het aanslui ten van Viditel-achtige apparatuur (1200/75 baud) niet mogelijk is zonder hardware-uitbreidingen -
Het aansluiten van een standaard spelpook (9-polige D-aansluiting) gaat al leen met een verloopkabeltje. Ook hiei voor gebruikte Sinclair de curieuze telefoon-plug -
De expansiebus aan de linkerzijde van de
QL maakt in principe tal van hardware- uitbreidingen mogelijk. Wij probeerden een koppeling voor twee diskettestations, en dat werkt uitstekend, In Engelse bladen wordt momenteel reeds geadverteerd met Ram-uitbreiding en een parallel Centro nics. Wij bekeken eveneens een Centronics-koppeling die via de RS-232C- poort wordt aangesloten; ook dit werkte geheel bevredigend.
SYSTEEM-
PROGRAMMATUUR
De systeemprogrammatuur in het uitlees geheugen bestaat uit het besturings systeem QDOS en Super QDOS is een buitengewoon krachtig besturings systeem, dat faciliteiten ondersteunt die eigenlijk alleen op grote computers te vin den zijn, en zeker niet in CP/M en MS-DOS, de twee populairste besturingssystemen voor microcomputers. De meest in het oog springende functie is de mogelijkheid verschillende programma’s (machinetaal) met prioriteitsafwikkeling te laten draai en, QDOS zelf maakt van deze optie ge bruik doordat tijdens het opslaan van pro gramma’s het toetsenbord snel weer wordt vrijgegeven, terwijl de microdrives door werken, QDOS gebruikt bovendien de vrije Ram-ruïmte als buffer voor de microdri ves. Hierdoor verbeteren de prestaties aanzienlijk.
Het tegelijk kunnen afwerken van meer programma’s fungeert als een krachtig ge-
reedschap, maar voor programmeurs in Basic is het gebruik hiervan niet wegge legd. Je moet dus in Assemb program meren of kant-en-klare applicatiepro gramma’s kopen die het zogeheten ‘multi tasking’ ondersteunen.
Een goed voorbeeld daarvan: de Assem bIer van het Britse bedrijf Computer One. Dit maakt het mogelijk een programma te assembleren terwijl je tegelijk een ander programma in een beeldvenster ‘edit’, En daarbij kan op de ‘achtergrond’ een Basic-programma draaien. Voor 68000-programmeurs met een kleine beurs zijn de faciliteiten van de QL op dit niveau een droom, Voor de meeste gebruikers zijn de presta ties van SuperBasic van meer belang. Su perBasic is Sinclairs visie op hoe een Basic anno nu er uit zou moeten zien. GOTO’s en GOSUE5 horen daar niet in thuis, het gebruik van procedures en functies werkt overzichtelijk programmeren in de hand. Commando’s als 8p-THEN-ELSE, }tEPEAT END REPEAT, en het gebruik van lokale en globale variabelen maken logisch pro grammeren gemakkelijker.
SuperBasic kent verschillende comman do’s om in gescheiden beeldvensters graf i
sche afbeelding en/of tekst te manipule ren, zoals FILL, cIRcEE, wiNDow, PAN en SCROLL, Het gebruik van deze comman do’s wordt door middel van voorbeelden geïllustreerd in de handleiding. Andy Knott, Sinclair-woordvoerder, vertelde overigens in een gesprek met PCM dat Su perBasic ook het niet-gedocumenteerde commando WHEN ondersteunt. Hiermee schrijft de programmeur bijvoorbeeld zelf foutmeldingsroutines.
De Basïc-editor is van het regel-type. Dat komt er op neer dat je een foute regel moet ophalen, verbeteren en wegschrij ven; een ietwat omslachtige werkwijze in vergelijking met de anderszins krachtige mogelijkheden van de taal.
De SuperBasic-versie is die wij testten is nog niet geheel vrij van luizen, met name wanneer het SELEcT-commando in proce dures wordt gebruikt.
De algemene indruk: Sinclair levert met SuperBasic een puike programmeertaal mee, die een vergelijking met de veel ge prezen BBc-Basic met glans doorstaat.
BIJGELEVERDE
PROGRAMMATUUR
Sinclair liet door Psion een viertal pro gramma’s schrijven dat de meest gebruik te micro-toepassingen bestrijkt: tekstver werking, zakelijke grafieken, archivering en spreadsheet. De waarde van dit bijgele verde kwartet ligt zeker rond de 1500 gul den, Alle pakketten presenteren zich fraai
op het beeldscherm en voorzien in uitge breide HELP-functies, De eerste indruk die wij dan ook kregen: wat jammer dat de QL microdrives gebruikt. Hierdoor on staan immers wachttijden en minder be trouwbare gegevensopslag. Bij gebruik van twee externe diskettestations kwamen de prestaties van de pakketten veel beter tot hun recht.
Wij begrijpen eerlijk gezegd niet waarom Sinclair de QL niet standaard heeft uitge rust met een enkele 3,5 inch micro-drive, zoals de Macintosh en de Apricot F1. Het apparaat was dan wel iets duurder gewor den, maar oneindig veel beter.
LEVERBARE
PROGRAMMATUUR
Wij bekeken Pascal, Assembler en Forth van Computer One uit Engeland, Chess van Psion en de QL Assembler Develop ment Kit van Metacomco. Daarnaast wierpen we een vluchtige blik op een alter natief besturingssysteem: 681</OS. Dit is bedoeld voor het professioneel ontwikke len van programmatuur voor de QL. De algemene indruk is dat deze programma’s de krachtige mogelijkheden van de 68008 processor en het QDos-besturingssysteem zeer goed gebruiken. De programmeerta Ten van Computer One zijn snelle, doel- matige implementaties van populaire programmeer-gereedschappen.
Als een klein bezwaar van Pascal geldt dat deze naar p-code compileert, terwijl dat bij de 68008 niet nodig is. Toch werkt de Pascal-versie van Computer One in onze rekentest een factor drie sneller dan Su perBasic.
Chess van Psion tovert een driedimensio naal schaakbord op het beeldscherm met heuse schuivende stukken. Het program ma schaakt daarnaast volgens een geraad pleegde deskundige buitengewoon sterk. Met name de grafische weergave van dit programma geeft een voorproefje van wat we kunnen verwachten wanneer program meurs hun vingers eenmaal achter de QL krijgen.
In vergelijking met de 6502-processor van de Commodore-64 en de Z80 van de Spec trum, waarop veel programmeurs het vak hebben geleerd, geldt de 68000-familie als een realtief nieuw terrein. Daarom is bel wachten voorlopig nog op spectaculaire spelletjes.
Resumerend mag je stellen dat er momen teel wel veel programmeerhnlpmïddelen voor de QL beschikbaar zijn (zonder twij fel afkomstig van grotere systemen), maar dat op het terrein van de applicatie programmatuur het aanbod niet bepaald overweldigend te noemen is. Wij schatten echter dat binnen enkele maanden een wa re vloed aan programmatuur voor de QL losbarst.
ALGEMENE INDRUK
In het algemeen betekent het werken met de QL een stap vooruit voor mensen die gewend zijn aan een microcomputer plus cassetterecorder. De microdrives vormen in vergelijking met een audiocassette onte genzeglijk een flinke vooruitgang. In ver gelijking met op flexibele schijven geba seerde systemen moeten de microdrives het op de punten snelheid en betrouw baarheid echter afleggen.
QDOS staat voor een fraai besturings systeem, maar de commando’s zijn niet
altijd even gemakkelijk te noemen. Wan neer je een bestand een nieuwe naam wilt geven, moet er bijvoorbeeld eerst een ko pie worden gemaakt met de nieuwe naam, om daarna de oude versie te wissen. Een RENAME-faciliteit mag je toch wel ver wachten op deze machine. Een comman do als ‘COPY MDVI_TEXTt TOMOV2TEXT om een bestand van een microdrive naar een andere te ko piëren doet ons wat oms aan. Daar bij is ‘COPYA:TEXTI 8:’ van Ms-DOS nog een wonder van compactheid.
QDOS kent ook het gebruik van ‘zoekte kens’ (wildcards) zoals ‘?‘ en “ niet bij het omgaan met bestanden. Op dit niveau mag je zo’n voorziening wel verwachten. Wat wij ook misten: een ‘spool voorziening’ om de printer aan het werk te zetten terwijl het beeldscherm beschikbaar blijft. Des te vreemder omdat QDOS deze mogelijkheden in principe wel biedt. Maar in tegenstelling tot Ms-Dos, CP/M en Unix ‘ziet’ de gebruiker QDOS alleen maar via Basic-commando’s. Hierdoor blijven de mogelijkheden van het besturingssysteem beperkt tot vanuit Basic aanroepbare functies.
Hier li werk voor talentvolle program meurs. Dit klinkt misschien wat technisch, maar waar een en ander op neerkomt is dat de QL voor gebruikers minder moge lijkheden biedt dan je op grond van de specificaties van QDOS mag verwachten.
SNELHEIDSTEST
Het zal inmiddels bij trouwe PCM-lezers bekend zijn: de snelheidstests geven slechts een ruwe indicatie van de prestaties van een systeem. Toch blïjft het altijd in teressant te zien wat een machine op dit gebied ten opzichte van de concurrentie presteert. Wij kozen ditmaal voor de Commodore 64 met l541-dïskdrive (prijs:
ongeveer 1800 gulden) en de Bondwe portable met enkele diskdrive (prijs: rond 3000 gulden). De QL brengt het er over de
hele linie goed af, De traagheid van de mi crodrives wordt in de tests gecompenseerd doordat de beide andere computers slechts met een enkele schijfeenheid werken, maar het maken van kopieën blijft een tijdrovend proces. Superflasic rekent snel, het klopt bijvoorbeeld de IBM PC in onze rekentest. Ook met de tekstmanipulatie brengt de QL het er goed vanaf.
CONCLUSIE
Wanneer een fabrikant een IBM PC kloon of een hobbymachine onder de duizend gulden op de markt brengt, kun je een machine toetsen aan de verwaehte be hoeften van de beoogde doelgroep, en daar een oordeel op baseren. Bij de QL liggen de zaken anders. De prijs van 1900 gulden markeert de bovengrens van de hohbyniarkt, maar is voor zakelijke be grippen absurd laag. De Sinclair OL stelt compntergebruikers in staat voor een be scheiden bedrag te werken met professio nele programmatnur van doorgaans hoge kwaliteit. De bijgeleverde zakelijke pak ketten zijn zonder meer serieas. Maar de ironie van de QL is dat de apparatuur waarvoor Sinclair koos het gebruik van deze pakketten in een echte zakelijke om geving niet mogelijk maakt. Daarvoor werken de microdrives te onbetrouwbaar en te traag, en is het toetsenbord van on voldoende kwaliteit voor dagelijks routi newerk. Het kan allemaal wel, maar een zakelijke gebruiker mag terecht meer ver wachten van een werkmachine. Voor die gebruiker blijft de stap naar een hogere prijsklasse vooralsnog noodzakelijk, ook al in verband met het aanbod van pro grammatunr.
Wij vinden dat eigenlijk jammer, omdnt een QL in een andere uitvoering (beter toetsenbord en enkel 3,5-inch diskettesta tion) een machine was geworden die dui delijk een plaats zon knnnen krijgen in de klein-zakelijke markt. We praten dan im mers over een micro die zo’n 3000 gulden mag kosten. Maar wie weet wat nog ko men gaat.
Voor de serieuze computerhobbyist is de QL echter een dijk van een machine. Geen enkele andere micro biedt momenteel voor minder dan 2000 gulden zoveel brute kracht en kwalitatief hoogstaande pro grammatuur als de Quantnm Leap.
Sinclair heeft de 68000-familie voor het eerst binnen het bereik van de hobbyist ge bracht, zoals hij een paar jaar geleden met de zso deed in zijn snpergoedkope ZX81. Spelletjes-fanaten kunnen beter nog even de kat uit de boom kijken, maar wie se rieus wil programmeren (Basic, Pascal, Forth, Lisp, c, BCPL, Art) kan met de QL eigenlijk alle kanten uit. Vooral in combi natie met een externe diskdrive krijgt deze QL-gebrniker dik waar voor zijn geld.
PRIJZEN
Computer: Sinclair QL JS/l.l0
Ram/Rom: l28K/48K
Besturingssysteem: QDOS
Extern geheugen: 2xlOOK microdrives
Prijs:f 1895/Bfr. 33900 (mcl. btw).
Importeur: Compac BV, 035-61614,
België: 02/2168035.
cST OL DISK
U it de conclusies van dc Kroon- naast biedt dc op de interface-kaart test wordt duidelijk dat de mi- aanwezige kom nog een aantal extra crodrives niet bepaald een ide- commando zoals de mogelijkheid aal opsla vormen. Andcre fa- willekeurige toegang te krijgen toL serië brikanten dan Sinc zelf zijn imnid- le bestanden. Voor een prijs van rond dels al op dit tekort gedoken, en bieden de 5 gulden ‘— exclusief de drh’es
çi-gebruikers een hardware-uitbreiding maakt de cs”ï interface het w met om een tweetal diskettestations op de de t3 aanzienlijk prettiger.
QL aan te sluiten. De interface van cST
die wij van Micro Source te Zwolle cENTRONIcS mochten bekijken, word compleet met AANSLUITING
extra programmatuur geleverd. Hij Het gemis van ecn flntronics wordt aangesloten op de expansiebus koppeling op de QT. doet zich natuurlijk van de QL. De aansluiting werkt vol- vooral gelden voor hen die al in liet be gens de industriestandaard, zodat er een zit zijn van ecn afdrukker. De veelheid aan merken op past. De extra centronics-aansluiting van Technology software zorgt ervoor dat alle bestaande Research komt aan dit bezwaar lege- programmatuur op microdrive moeite- moet. De koppeling maakt gebruik van loos kan worden overgezet op schijf. De een seriële poort van de QL, en betrekt prestaties van de Qt. zijn een stuk beter ook zijn eigen voeding daaruit. De om- bij gebruik van twee floppies in plaats zelting van serieel naar parallel verliep van de microdrives. De QOOS- en Hasic- bij het door ons bekeken exemplaar vol- commando’s blijven overigens precies komen foutloos. Leverancier: Micro gelijk voor microdrive en fioppy. Daar- Source, Zwolle.

Sinclair slaat terug

Met een alsmaar sterker wordende concurrentie voor de Sin clair Spectrum, moest Sinclalr wel het een en ander doen om het verworven marktaandeel te behouden. Het is de Spectrum Plus geworden, een Spectrum in een QL.jasje, die het gat tus sen beide machines moet opvullen, meldt PCM.medewerker
John Lettice uit Londen.

D e Spectrum Plus doet uiterlijk sterk denken aan z’n grote broer, de QL. Het kastje is van hetzelfde materiaal en beschikt over dezelfde toet sen, plus brede spatiebalk. Inwendig komt de machine overeen met de gewone Spectrum.
Met deze Plus introduceert Sinclair dus een circa 250 gulden duurdere Spectrum, waarbij het probleem van de kleine, worstachtig aanvoelende toetsen is onder vangen. Dat nadeel vormt een van de re denen dat de Spectrum hoofdzakelijk als spelcomputer wordt gezien. Meer dan Cli ve Sinclair lief was, omdat hij die Spec trum altijd ook voor zakelijk gebruik heeft aangeprezen. Wat dat betreft maakt hij met de ‘Plus’ meer kans.
Sinds de introductie van de Spectrum twee jaar terug, is de markt-situatie behoorlijk veranderd In ‘82 had de Spectrum als eni ge cnncurrenten de weliswaar meer bie dende, maar veel duurdere BEC’s en Tl-99/4(A). Daarmee gold de Spectrum eigenlijk als de enige kleurencomputer on der de 1000 gulden, met een geheugen van maar liefst 48K. Toen kwam de Vic-20, een machine die vandâag de dag eigenlijk geen waar meer voor zijn geld biedt. Ver volgens arriveerde de CBM-64 die het aan zienlijk beter deed en een gtoot deel van de markt verovërde. Een machine die de weg voor Commodnre heeft vrijgemaakt. Want deze producent heeft z’n kruit nog lang niet verschoten; met de aangekondig de Cl6 en de Plus/4 is immers al bij me nigeen veel belangstelling gewekt.
Maar de Spectrum krijgt met nog meer ontwikkelingen te maken. Zo verschenen onlangs de Amstrad/Schneider en de En terprise op het strijdtoneel en komt er een heel regiment MSX-computers aan. Stuk voor stuk machines met ‘echte’ toetsen- borden en verrassende geluidsmogelijkhe den en grafische functies, voor een even eens verrassend lage prijs.
Wat dat betreft, lijkt de oude Spectrum z’n langste tijd wel te hebben gehad — misscluen dus wel een goede zaak nu de Spectrum Plus te introduceren.
Overigens voorziet de Spectrum Plus nog niet in een ingebouwde Interface-1 of lnterface-2, iets wat je van een machine voor zakelijk gebruik toch eïgenlijk wel mag verwachten. Ook heeft de machine geen andere of extra video-uitgang, bij voorbeeld voor aansluitïng van een kleuren-tv. Daarmee is doorgaans een be tere beeldkwaliteit mogelijk waardoor de ‘Plus’ geschikt zou worden om met meer dan 32 tekens per regel te werken.
TOETSENBORD
Het nieuwe toetsenbord van de Plus moet het opnemen tegen de bestaande losse toetsenborden voor de Spectrum, die an dere leveranciers op de markt brengen. Het ligt dan ook voor de hand de Spec trum Plus daarmee te vergelijken. Gezegd moet worden dat de machine hoog scoort. Het toetsenbord biedt nagenoeg alle func ties die we op de diverse concurrerende borden tegenkomen.
TEKST VERWERKEN
Niettemin is het nog steeds niet geschikt voor tekstverwerking omdat het geen tre ma’s en accent-streepjes verschaft. Wel zijn er nu aparte toetsen voor de komma, puntkomma, de punt en aanhalingste kens. Verder toetsen voor omschakeling van het beeldscherm naar ‘diapositief’ en weer terug (‘inverse’ en ‘truc video’) en voor het wegnemen van tekens (‘delete’). Eveneens nieuw de voor ingewijden be kende toetsen ‘graphics shift’, ‘caps lock’ en onderbreking (break) van het program ma. Daarnaast kwamen er een brede spa tiebalk en een tweede ‘caps shift’-toets bij. De cursor-besturing gebeurr nu met vier aparte toetsen aan weerszijden van de spa tiebalk. Het gedeelte voor besturing van de genoemde beeldschermfuncties is in de linkerbovenhoek ondergebracht.
Overigens komt de indeling niet overeen met die van de meeste concurrenten. De toegevoegde toetsen, waarin de Plus zich onderscheidt van de gewone Spectrum,
zijn er min of meer bijgeplakt. De aanha lingstekens, de komma en de puntkomma bevinden zich op de onderste regel, onder de ‘caps shift’-toetsen. Ongebruikelijke posities die het gebruik voor tekstverwer king er niet gemakkelijker op maken. Dat IBM voor z’n PC ook een wat minder goed ontworpen toetsenbord heeft, mag voor Sinclair geen reden zijn geweest zich er met een ‘Jantje van Leiden’ vanaf te maken. Men had beter moeten weten en een voorbeeld moeten stellen voor de vele concurrenten.
PROGRAMMEREN
Wie met de Spectrum aan het programme ren slaat, heeft ongetwijfeld minder moei te met de indeling. Temeer omdat daarbij gebruik wordt gemaakt van totaal andere functies en mogelijkheden, Kenners die de indeling goed bestuderen, zal het opvallen dat de ‘symbol shift’ (zowel links als rechts) direct onder de caps shift’ is ge plaatst. Dat maakt het gecombineerde ge bruik ervan een stuk eenvoudiger. Andere wijzigingen die het programmeren ook nog iets veraangenamen, zijn de toetsen ‘delete’, ‘edit’, ‘extended mode’ en die voor ‘graphics’.
Of de aparte ‘break’-toets ook zon verbe tering betekent, is nog maar de vraag. Het gevaar bestaat dat die toets maar al te makkelijk per ongeluk wordt aangesla gen. De oude, oog steeds functionerende methode (het gecombineerd gebruik van de ‘caps shift’ en spatïe) werkt wellicht wat veiliger. In dat geval moeten er altijd twee aanslagen worden verricht, waarbij de eerstgenoemde echt even moet worden vastgehouden. Toch hoeft de gebruiker niet echt met een grote boog om die ‘break’-toets heen te lopen, omdat er nog al een flinke aanslag voor nodig is om het gewenste resultaat te bereiken, Een eigen schap die voor alle toetsen geldt, waar door de machine zich niet echt prettig laat gebruiken.
CONSTRUCTIE
De toetsen voelen wat wiebelig aan, steu nen op een zachte ondergrond en geven geen goede respons. De gebruiker moet dan ook intensief met het beeldscherm werken om er zeker van te zijn dat de inge toetste tekens allemaal worden verwerkt. De constructie is ongeveer gelijk aan het toetsenbord van de QL. Onder het kunst stof kapje bevindt zich een contact dat op een membraam steunt. Geen stevige on dergrond dus. Voor de kleine toetsen is dit niet zo bezwaarlijk, maar voor de bredere toetsen des te meer.
De kapjes zelf zijn van het zelfde type als die op de QL: een tamelijk holle bovenzij de, maar voorzien van aanzienlijk meer tekst. Bij de QL beperken die teksten zich (enkele grote toetsen buiten beschouwing gelaten) tot meestal twee en hooguit vier tekens per kapje. Op de Spectrum Plus die met complete instructies werkt, gaat het vaak om vijf tot negen tekens. Dat maakt het contact gevoelsmatig iets minder pret tig.
Evenals bij de Ql., ligt het toetsenbord vlak op tafel, wat wordt ondervangen met twee uitkiapbare pootjes aan de onderzij de. Daarbij blijft er onder de Spectrum Plus genoeg ruimte vrij voor plaatsing van de ‘Interface-l’. Met de andere uitbrei ding’lnterface-2’ ligt het wat moeilijker. Zodra de pootjes zijn uitgeklapt, steekt de uitbreiding als een veer in de lucht. Het in- steken van een insteek-cassette kan daar door nog wel eens moelijk worden. Om maar niet te spreken van het gewicht dat daarmee aan de achterzïjde van de Spec trum Plus komt te hangen.
Een ander nieuwigheidje vormt de ‘reset’- knop, weggemoffeld in de linkerzijkant van de nieuwe Spectrum. De schakelaar zit via een draad aan het elektronische cir cuit vast. Er is dus niet voor een totaal nieuw ontwerp gekozen, alhoewel er toch kleine verschillen konden worden ge constateerd tussen het gebruikte circuit (versie 4b) en de vorige versie, nummer 3.)

CONCLUSIE
Uitgaande van de prijs mogen we gerust stellen dat de Spectrum Plus meer dan een waardige concurrent van de Commodore 64 en de One Atmos is. De ‘Plus’ biedt echt waarde voor zijn geld. Toch is dit geen Sinclair-machine die de concurrentie in één klap van tafel veegt. Natuurlijk be tekent het nieuwe toetsenbord een hele verademing voor wie gewend is op de ta melijk onoverzichtelijke conventionele Spectrum te werken.
Alleen jammer dat de nieuwe borehng niet aan alle wensen voldoet. Clive Sinclair zou er wellicht goed aan doen een volgen de keer een ervaren typist(e) in het ontwerp-team op te nemen. Want, afge zien dat er niet is voorzien in enkele bij zondere Leestekens, de plaatsing van enke le leestekens mag op z’n zachtst gezegd toch hoogst ongelukkig heten. De veel- gebruikte komma vormt daar een treffend voorbeeld van.
Om te beoordelen of de Spectrum Plus een goede koop is, hangt voor een belang rijk deel van liet gebruik af. Velen zijn misschien beter uit met de veel goedkope re voorloper. Het prijsverschil van onge veer 250 gulden lijkt ons aan de hoge kant. Met Sinclair’s prijsbeleid in liet ach terhoofd, lijkt een meerprijs van hooguit zestig of zeventig gulden heel wat reëler. In dat geval zou de machine ongetwijfeld hogere ogeu gaan gooien. Er liggen van daag de dag immers nog wel meer machi nes op de toonbank. De tamelijk complete Schneider is er één van.
Als minpuntje geldt dat er nog steeds geen aansluit-punt voor een kleuren-monitor is. Het enige wat ervoor nodig is: een aan sluiting en enkele druppels soldeer.
Maar misschien wacht Sinclair nog even tot de in Engeland zo belangrijke Kerst- inkopen van start gaan. De geruchten
gaan dat tegen die tijd (dus als deze PCM in de kiosken ligt) de Spectrum Plus even veel gaat kosten als wat nu nog voor de oude Spectrum moet worden betaald. Verder wordt de Spectrum-reeks dan mo gelijkerwijs nog verder uitgebreid met Centronics-poort en ‘Interface-I’. Toch zien we ook een lichtpuntje. Met de Spec trum Plus loopt Sinclair nn eens niet op de zaken vooruit. De machine is nu al in En gelse winkels verkrijgbaar, wat betekent dat de machine ongetwijfeld ook snel in Nederland en België te koop zal zijn.
Importeur: Compac hv, tel, 035-61614.
België: 02/2168035.
VOORDELEN
* prettige toetsaanslag vergeleken met normale Spectrum
• betere pursorbesturiug
NADELEN
* geen extra video-uitgang
* toetsenbord niet optimaal voor tekst verwerking
SPEC
Processor: Zilog ZSOA.
Leesgeheugen: 16K.
Werkgeheugen: 48K.
Programmeertaal: Sinclair Basic.
Resolutie: tekst 32x22 tekens, grafisch
256xl92 punten.
Aansluitingen: tv, cassetterecorder.
Verwachte prijs: f 900, Bfr. 14.000.

Sinclair ZX-Spectrum: een stukje Engels vernuft

Hob-bit 10/’83 door Michiel van Bussel

Als opvolger van de ZX-81 werd onlangs de ZX-Spectrum geïntroduceerd. Deze homecomputer, met ook weer de karakteristieke zwarte Sinclair-‘look’, is een volwaardige opvolger van de ZX-81. De ZX-Spectrum, ter grootte van een uit zijn krachten gegroeide zakrekenmachine, herbergt een indrukwekkende hoeveelheid functies, kan muziekstukken weergeven door middel van een ingebouwde luidspreker en kan het TV-scherm met acht verschillende kleuren vullen.

De prijs van nog geen achthonderd gulden van een 48K RAM was voor Hobbit een extra reden dit reken brein eens wat nader aan de tand te voelen.

Printopbouw
Evenals bij de ZX is gebruik gemaakt van een Ferranti IC dat als een ‘verkeersagent’ het signalenverkeer regelt Het rekencentrum is in een Z80A processor ondergebracht Verder bevinden zich op de print nog een ROM-chip en een aantal RAM-chips Standaard is er ook de UHF voor de aan- sluiting op de antenne-ingang van een TV-apparaat en een spanningsregelaar.

Toetsenbord, beeldscherm en karakterset
Een eerste blik op de ZX-Spectrum leert direct dat de lage prijs is te danken aan oa de uitvoéring van het toetsenbord De ‘tiptoetsen van de ZX zijn weliswaar vervangen door bewegende, zacht- rubberen toetsen, van een solide toetsenbord is evenwel geen sprake.
Het gemiddeld aantal functies per toets is zo mogelijk nog groter dan bij de ZX 81 Slechts weinig toetsen hebben min- der dan 5 functies Om een bepaald te- ken op te roepen, moet men soms wel 4 toetsen indrukken Gelukkig zijn er in de computer wel veel een toetscommando’s ondergebracht We zijn ons tijdens het gebruik gaan afvragen in hoeverre de letters op het toetsenbord leesbaar zullen blijven, want na drie weken begonnen sommige letters op ons testexemplaar reeds te vervagen Het beeld is in de PRINT-mode onder- verdeeld in 22 regels die elk 31 tekens kunnen bevatten De onderste twee re gels zijn gereserveerd voor computer- meldingen en stuurcommando’s In de GRAPHICS-mode is het beeld onderverdeeld in 255X175 beeldpunten De karakterset bestaat uit letters, hoofd- letters, leestekens, cijfers en vele leuke symbolen.

Kleuren
Normaal bestaat het beeld uit zwarte karakters op een groene ondergrond Door gebruik te maken van een aantal functies kan men dit beeld totaal veranderen In de COLOR-mode wordt het beeld onderverdeeld in twee gebieden: het buitenste gebied wordt BORDER genoemd, het binnenste PAPER Het laatstgenoemde gebied is onderverdeeld in de al eerder genoemde 22 regels, resp 255X175 beeldpunten De karakters worden met INK aangeduid
Er zijn 8 verschillende kleuren die elk een eigen nummer hebben PAPER, BORDER en INK, gevolgd door een nummer, kennen aan die functie de met het nummer corresponderende kleur toe. Het commando ‘PAPER 5’ bijvoorbeeld doet het BORDER blauw oplichten.
De FLASH-functie laat het PAPER-gebied knipperen en de BRIGHT-functie bepaalt de helderheid van de kleur.

Het geluid
Met behulp van de BEEP-functie kan de computer tonen produceren. Een toon kan worden opgeroepen door het intoetsen van BEEP x,y, waarin x de lengte van de toon voorstelt en y de toonhoog te. De neutrale c wordt voorgesteld door y=O. Het intoetsen van een eenvoudig melodietje vergt echter enorm veel tijd. Hoort men na een half uur intoetsen een melodietje van nog maar net een minuut, dan is dat uitermate frustrerend. De BEEP komt het best tot haar recht ter ondersteuning van spelletjes en dergelijke.

Verbeteringen t.o.v.  ZX-81
De ZX-Spectrum is ten opzichte van de ZX-81 op een aantal punten verbeterd en uitgebreid. Hier volgen enkele van de belangrijkste punten.
Een VERIFY om te kijken of een programma heelhuids’ op de band is opgenomen. READ, DATA en RESTORE statements voor opslag en verwerking van gegevens.
Een PLOT waarmee op simpele wijze grafieken kunnen worden opgetekend.
In tegenstelling tot de ZX kunnen bij de ZX 255x175 beeld punten worden aangesproken.
Een DRAW waarmee (in de GRAPHICS op eenvoudige wijze lijnen op het scherm kunnen worden ‘getrokken’.
De CIRCLE-functie waarmee cirkels kunnen worden ‘getekend’. CIRCLE 1 50, 1 50, 30 betekent: een cirkel met een (x,y) van (150, 150) en een straal 30.
Met behulp van de PAUSE functie kan men een programma voor een bepaalde tijd onderbreken. Het DEF FN definieert een functie. Bijvoorbeeld: DEF FN r(x) = x + x/3, Toetst men het commando FN r(3) in, dan wordt het getal 3 in bovenstaan de functie ingevoerd. In dit geval levert dit als antwoord: 4. Dit statement kan enorm veel rekentijd besparen.

Machinetaal
De mogelijkheid om in machinetaal te werken is beperkt. In de handleiding wordt hieraan in een aantal hoofdstukken overigens wel aandacht besteed.

Uitbreidingsmogelijkheden
De ZX beschikt over een cassette en een printconnector waarop een printer en een in de toekomst door Sinclair te leveren Microdrive kunnen worden aangesloten. Ook kan de Sinclair RS 232 interface worden aangesloten, waardoor de Spectrum in systemen kan worden opgenomen. De cassetterecorder wordt aangesloten op de MIC EAR van de computer. Afhankelijk van het type cassetterecorder wil het wel eens voorkomen dat als de beide kabels tegelijkertijd zijn aan gesloten er geen communicatie tussen computer en recorder mogelijk is. Dit euvel is te verhelpen door telkens de plug van het niet gebruikte kanaal uit recorder of computer te verwijderen.

De documentatie
De documentatie kwam zeer pover en chaotisch op ons over. Vooral voor iemand die voor het eerst met BASIC wordt geconfronteerd is de documentatie ontoereikend. Maar gelukkig is er in de boekhandel veel literatuur over BASIC te koop.
Ook zijn er speciaal voor de ZX spectrum verschillende boeken op de markt verschenen, met vooral praktische toe passingen. Een van die boeken die we zeker kunnen aanbevelen, is het boek ‘zx Spectrum leren programmeren’ van
M. James en uitgegeven door De Muiderkring. In een aparte boekrecensie zullen we hier nog op terugkomen. De met de ZX meegeleverde Horizon waarop op kant A nuttige informatie staat en op kant B ver schillende spelletjes, is zeer de moeite waard. Vooral het spelletje ‘Wall’ kluister de ons uren aan het scherm.

Conclusie
Het is onvoorstelbaar dat een huiscomputer voor zo weinig geld (nog geen achthonderd gulden) zoveel mogelijkheden in zich bergt. Bij ons rees echter de vraag of iemand die werkelijk zo veel functies nodig heeft, wel genoegen zal nemen met zon lastig te bedienen apparaat. Hij zal veel eerder iets professioneler aanschaffen. Terwijl iemand die voor het eerst met een computer in aanraking komt, veel beter uit de voeten kan met een eenvoudiger computer (bij voorbeeld de ZX-80 of ZX-81).
Voor de echte Sinclair zullen de bezwaren zeker niet zo zwaar wegen. We kunnen in ieder geval stellen dat zij zich zeker niet bekocht hoeven te voelen!
Importeur: Compac BV, Koninginneweg 54, 1241 CV Kortenhoef, tel. 035-61614.